Dawid -

Dawid (hebr., „dowódca” lub „umiłowany”) (ur. Betlejem? – 970 p.n.e. Jerozolima) – drugi król izraelski (od ok. 1010 p.n.e.), najmłodszy syn Jessego z plemienia Judy, ojciec Salomona; poeta i muzyk. Bohater ksiąg biblijnych (Ksiąg Samuela, 1 Księgi Królewskiej, 1 Księgi Kronik). Będąc pasterzem, został potajemnie namaszczony przez proroka Samuela na króla. Potem przebywał na dworze Saula jako giermek (grą na cytrze rozpraszał przygnębienie króla). Według innej starotestamentalnej tradycji, po zwycięstwie nad potężnym filistyńskim wojownikiem Goliatem (zabił go kamieniem z procy) został mianowany dowódcą wojsk królewskich.

Prześladowany przez Saula, którego opanowała zazdrość i nieufność, uciekł na Pustynię Judzką i tam wiódł życie rozbójnicze. Po śmierci Saula i jego syna Jonatana obwołał się królem Judy, obierając za stolicę Hebron. Stopniowo zdobył rządy nad całym krajem, przejął panowanie nad plemionami północnymi i stworzył silne, zjednoczone państwo izraelskie. Około 1003 r. p.n.e. uwolnił Jerozolimę z rąk kananejskiego plemienia Jebuzytów, przeniósł do niej stolicę i Arkę Przymierza, czyniąc z miasta centrum religijne i polityczne państwa. W procesie konsolidacji królestwa podporządkował sobie państewka aramejskie, Ammonitów, Moabitów, Edomitów, Amalekitów i Filistynów; utrzymywał dobre stosunki z miastami i portami fenickimi. Doprowadził do potęgi królestwa Izraela, umacniając organizację wewnętrzną. państwa i utrzymując doświadczoną stałą armię, złożoną głównie z najemników. Dawid sprawował władzę absolutną, wprowadził wysokie podatki i system robót przymusowych, stłumił bunt niezadowolonych mas ludowych pod przywództwem swojego syna Absaloma, którego zamordowano wbrew jego rozkazowi. Swoim następcą mianował Salomona. Dopuścił się cudzołóstwa z Batszebą i przyczynił do śmierci jej męża Uriasza.

W judaizmie Dawid zapoczątkował tzw. tradycję królewską, wyrażającą oczekiwanie na Króla – Pomazańca Bożego, Mesjasza, z którym utożsamiano odtąd tytuł Syn Dawida, a wyrażenie „tron Dawida” stało się symbolem wiecznego panowania. W tradycji chrześcijańskiej Dawid. uchodzi za typ Chrystusa, nazywanego w Ewangelii Mateusza Synem Dawida, poprzez Józefa zaś za przodka Jezusa z Nazaretu. Nowy Testament przedstawia Dawida także bez związku z Jezusem – jako proroka żydowskiego i człowieka wiary. W typologii biblijnej historię Dawida często zestawiano z życiem Jezusa Chrystusa (np. zwycięstwo nad Goliatem i triumf Chrystusa nad szatanem, miłość Dawida do Batszeby i oblubieńcza miłość Kościoła do Chrystusa). Dawidowi tradycja przypisywała autorstwo m.in. 73 utworów w Księdze Psalmów, w których przepowiadał przyjście Mesjasza oraz nadejście królestwa mesjańskiego; ułożył elegie żałobne po śmierci Saula, Jonatana i Abnera (bibliści datują redakcję psalmów na okres znacznie późniejszy, chociaż nie wykluczają wcześniejszego powstania pewnych ich fragmentów).

Dawid był znany także w tradycji islamu. O królu izraelskim (kalif Dawud) mówiły wzmianki w Koranie i późniejsze komentarze, ukazujące go przede wszystkim jako wzór modlitwy, postu i pokuty. Mistyczny sufizm przedstawia Dawida, którego śpiew sprawia, że ptaki spadają na ziemię, woda przestaje płynąć, a słuchacze wpadają w ekstazę.

Kult Dawida jako świętego Starego Testamentu rozwijał się przede wszystkim w pozostających pod wpływem żydowskim tradycji Kościołach wschodniego. W Kościele zachodnim znany od V w., głownie w Irlandii dzięki św. Patrykowi, później rozpowszechniony przez misjonarzy iro-szkockich w Europie Zachodniej. Od średniowiecza patron śpiewaków, muzyków i poetów. Święto Dawida obchodzone jest: 19 grudnia (Kościół koptyjski), 22 grudnia (Kościół ormiański), 26 grudnia (Rosyjski Kościół Prawosławny, maronici), 29 grudnia (Kościół zachodni, Jerozolima), 31 grudnia (Serbowie).

W literaturze Dawid pojawił się już w późnoantycznych i średniowiecznych kronikach świata. Postać Dawida – wieszczego proroka i śpiewaka, a także prototypu Chrystusa oraz patriarchy Starego Testamentu, wybawionego z otchłani piekieł – występuje też w średniowiecznych widowiskach religijnych, misteriach pasyjnych i wielkanocnych. W okresie reformacji, zwłaszcza w protestantyzmie, popularny był motyw idealnego, pobożnego monarchy, który łączy władzę świecką z przywództwem duchowym (np. H. Sachs, Tragedia König Saul, 1557; L. de Masures, David combattant, David triomphant, David fugitive, 1566; A. Pape, Monomachia Davidis et Goliae, 1575). Od XVI w. liczne dramaty podejmowały historię Dawida uwikłanego w konflikt o władzę (Saul), w namiętność niecofającą się przed zbrodnią (uwiedzenie Batszeby i zabójstwo Uriasza); autorzy podkreślali religijno-moralny sens grzechu i pokuty Dawida (od XVII w.). Tematem literackim stała się też przyjaźń Dawida i Jonatana, niejednokrotnie idealizowana i zestawiana ze słynnymi parami antycznymi. W literaturze romantyzmu dominowała postać artysty, poety i pieśniarza, który swoją sztuką sławi Boga. Poetów najczęściej fascynowała w postaci Dawida tajemnica jego upadku, nawrócenia i wiary wyrosłej z cierpienia; znalazła ona odbicie także w twórczości muzycznej (m.in. Guillaume de Machaut, Marc-Antoine Charpentier, Georg Philipp Telemann, Wolfgang Amadeus Mozart, Arthur Honegger).

Dawid jest jedną z najczęściej prezentowanych w sztuce (głównie chrześcijańskiej) postaci ze Starego Testamentu; ukazywano go jako proroka, króla-śpiewaka (w koronie, z harfą lub cytrą), pasterza, wojownika. Najstarsze przedstawienia pochodzą z III w. (malowidła w synagodze w Dura Europos). W średniowieczu najpopularniejszy był wizerunek Dawida jako króla-śpiewaka – motyw ten pojawiał się w iluminowanych kodeksach, w rzeźbie (Moissac, kościół Saint-Pierre, Ripoll, katedra – oba XII w.; Trzebnica, kościół Cysterek, ok. 1230–1240), na witrażach (katedra w Chartres, XIII w.); ukazywano go również jako proroka (Studnia Mojżesza, kartuzja w Champmol koło Dijon, 1398–1405, Clausa Sluter). W okresie nowożytnym wielką popularnością, zwłaszcza we Włoszech, cieszył się temat triumfu Dawida nad Goliatem (Dawid z mieczem lub procą w dłoni i głową Goliata u stóp lub w ręku), interpretowany politycznie jako symbol walki włoskich republik miejskich o niezależność (rzeźby Donatella, 1430, Andrei del Verrocchia, ok. 1470, Michała Anioła, 1501–1504). Ponadto wizerunek Dawida pojawiał się w scenach kąpieli Batszeby, w przedstawieniach Drzewa Jessego (jako jeden z przodków Chrystusa). Od średniowiecza powstawały też cykle narracyjne ukazujące dzieje Dawida (ilustracje biblijne Josta Ammana, Lucasa Cranacha). W XVI–XVIII w. Dawida jako patrona muzyki przedstawiano często na prospektach organowych (kościół Bernardynów w Leżajsku, katedra w Oliwie).

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.