Ginczanka Zuzanna

Zuzanna Ginczanka - Dane osobowe
Data urodzenia: 9 marca 1917
Miejsce urodzenia: Kijów
Data śmierci: 1944
Miejsce śmierci: Kraków
Zawód: poetka

Ginczanka Zuzanna, właśc. Zuzanna (Szoszana) Polina Ginzburg (Gincburg) (09(22).03.1917 Kijów – 05.1944 Kraków) – polska poetka pochodzenia żydowskiego, zapamiętana przede wszystkim jako autorka wiersza *** (Non omnis moriar), który wszedł do kanonu polskiej poezji.

Była córką Szymona i Cecylii Ginzburgów. Po wybuchu wojny domowej w Rosji, rodzice poetki uciekli do Równego na Wołyniu. Ojciec szybko opuścił rodzinę i wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Matka ponownie wyszła za mąż i wyprowadziła się do Pampeluny. Ginczanka została w Polsce pod opieką babci, Klary Sandberg.

Debiutowała w 1931 r. wierszem Uczta wakacyjna na łamach pisma „Echa szkolne”. W 1933 r. w „Kurierze Literacko-Naukowym” ukazał się jej wiersz Żyzność sierpniowa. Ginczanka była wielbicielką „Wiadomości Literackich”, w gimnazjum nawiązała korespondencję z Julianem Tuwimem. Po namowach poety, w 1934 r. wzięła udział w Turnieju Młodych Poetów, zorganizowanym przez „Wiadomości Literackie”. Za wiersz Gramatyka otrzymała wyróżnienie. W 1935 r. po ukończeniu gimnazjum, przeniosła się do Warszawy.

W 1935 r. jako jedyna kobieta weszła w skład redakcji satyrycznych „Szpilek”, współpracowała również z „Wiadomościami Literackimi” oraz Polskim Radiem. Była stałą bywalczynią kawiarni literackich. W „Małej Ziemiańskiej” spotykała się ze Skamandrytami, zaś w „Zodiaku” ze swoim przyjacielem Witoldem Gombrowiczem. W 1936 r. rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego (studia pedagogiczne), jednak ze względu na ekscesy antysemickie, przestała uczęszczać na wykłady. W 1936 r. wydała drukiem O centaurach. Był to jedyny opublikowany za jej życia tom wierszy.

Wojna zastała Ginczankę w rodzinnym Równem. Postanowiła nie wracać do Warszawy i przeniosła się do Lwowa. W 1940 r. poślubiła Michała Weinziehera, pozostawała jednak w bliskich relacjach z Januszem Woźniakowskim. We Lwowie wstąpiła do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy, a na łamach sowieckich „Nowych Widnokręgów” oraz jedynym numerze „Almanachu Literackiego” ogłosiła kilka utworów i przekładów. W 1942 r. Ginczanka została zadenuncjowana przez właścicielkę kamienicy, w której się ukrywała. Na podstawie tych doświadczeń powstał wiersz *** (Non omnis moriar), w którym poetka wskazała Zofię Chominową jako denuncjatorkę. Po wojnie utwór posłużył jako dowód w sprawie przeciwko Chominowej, ukaranej czterema latami więzienia.

Do 1943 r. Ginczanka ukrywała się we Lwowie, następnie w Krakowie i okolicy. Podawała się za Marię Danilewicz, Ormiankę z pochodzenia. W 1944 r. na kary śmierci zostali skazani Michał Weinzieher oraz Janusz Woźniakowski. Jesienią, najprawdopodobniej wskutek donosu sąsiadów, gestapo zaaresztowało samą Ginczankę. W więzieniu na Montelupich była poddawana torturom i brutalnie przesłuchiwana, następnie przewieziona do więzienia przy ulicy Czarneckiego. Prawdopodobnie w maju 1944 r. została rozstrzelana w obozie koncentracyjnym w Płaszowie.

Po wojnie jej twórczość przypomniał Jan Śpiewak (Ginczanka Z., Wiersze wybrane, Warszawa 1953), a począwszy od lat 90. XX w. Izolda Kiec ogłosiła szereg książek i artykułów poświęconych poetce.

Maria Antosik-Piela

Bibliografia:
  • Araszkiewicz A., Wypowiadam wam moje życie, Warszawa 2001.
  • Ginczanka Z., Wiersze zebrane, Sejny 2014.
  • Kiec I., Zuzanna Ginczanka: życie i twórczość, Poznań 1994.

Przeczytaj więcej w artykule 100. rocznica urodzin Zuzanny Ginczanki

 

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.