Luksemburg Róża

Róża Luksemburg - Dane osobowe
Data urodzenia: 5 marca 1871
Miejsce urodzenia: Zamość
Data śmierci: 15 stycznia 1919
Miejsce śmierci: Berlin
Zawód: ekonomistka
Powiązane miejscowości: Warszawa, Berlin

Luksemburg Róża, właśc. Luxenburg Rozalia, pseud. R. Kruszyńska, Spartakus, Junius i inne (05.03.1871 Zamość – 15.01.1919 Berlin) – teoretyczka i działaczka polskiej i niemieckiej socjaldemokracji, ekonomistka.

Pochodziła z zasymilowanej rodziny żydowskiej. W 1874 r. rodzina przeniosła się do Warszawy i tam Rozalia uczęszczała do II Warszawskiego Żeńskiego Gimnazjum. W tym czasie działała w tajnych kółkach socjalistycznych związanych z partią Proletariat i z II Proletariatem. W latach 1889–1896 przebywała na emigracji w Szwajcarii, gdzie ukończyła studia prawno-ekonomiczne na uniwersytecie w Zurychu. W 1893 r. współzałożycielka, a następnie ideolog Socjaldemokracji Królestwa Polskiego (od 1900 r. Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy). Jest autorką większości programowych dokumentów tej partii. W latach 1893–1896 wydawała w Paryżu „Sprawę Robotniczą”, organ SDKP. Od 1904 r. była stałym przedstawicielem SDKPiL w II Międzynarodówce. W rozprawie Rozwój przemysłu w Polsce (1898, wyd. pol. 1957), która stała się podstawą dla uzasadnienia stanowiska partii w kwestii niepodległości Polski, udowadniała niemożność odbudowy państwa polskiego, ponieważ gospodarcze uzależnienie Królestwa Polskiego od rynku rosyjskiego doprowadziło do ekonomicznego zrośnięcia Królestwa z Rosją. Dlatego polskie dążenia separatystyczne uznała za nieracjonalne. Uważała, że kwestię narodową rozwiąże częściowo uzyskanie wolności politycznej w Rosji, a całkowicie – zwycięstwo światowej rewolucji socjalistycznej. Te założenia programowe powodowały jej gwałtowne ataki na Polską Partię Socjalistyczną, zwłaszcza na niepodległościowy i społeczny program tej partii.

W 1898 r. osiadła w Niemczech, gdzie szybko stała się jednym z czołowych publicystów Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Jej zdecydowana krytyka rewizjonistycznych teorii Eduarda Bernsteina (Reforma socjalna czy rewolucja, 1899, wyd. pol. 1958) zapewniły Luksemburg miejsce czołowego rzecznika lewicy SPD. W okresie rewolucji 1905 r. przebywała w Warszawie, a rezultatem zdobytych wówczas doświadczeń była broszura Strajk masowy, partia i związki zawodowe (1906, wyd. pol. 1959). Występowała w niej za radykalizacją metod walki robotników, propagując spontaniczne masowe strajki jako najważniejszą formę działań rewolucyjnych.

W 1913 r. opublikowała swą główną pracę z zakresu ekonomii Akumulacja kapitału (wyd. pol. 1963), w której próbowała na gruncie ekonomii udowodnić nieuchronność krachu kapitalizmu i zastąpienia go socjalizmem. Występowała przeciwko militaryzmowi i polityce prawicowego kierownictwa SPD, które w 1914 r. poparło przystąpienie Niemiec do wojny. Za antywojenną działalność publicystyczną i nawoływanie do przekształcenia wojny imperialistycznej w rewolucję więziona przez władze niemieckie. W broszurze Kryzys niemieckiej socjaldemokracji (1916, wyd. pol. 1951) uznała za zdradę popieranie przez przywódców SPD prowadzenia wojny. Praca ta przyczyniła się do powstania w SPD lewicowej grupy Die Internationale, a następnie Związku Spartakusa. Polemizując z Leninem, zwalczała jego koncepcję roli partii robotniczej jako siły organizującej rewolucję, występowała również przeciwko leninowskiemu centralizmowi w budowie partii (Die Organisationsfragen der russischen Sozialdemokratie, 1904). Z tych m.in. względów zajmowała krytyczne stanowisko wobec przewrotu październikowego 1917 r. i dyktatury bolszewików, uznając ją za dyktaturę wąskiej grupy przywódców partyjnych. Nie odmawiała poparcia dla samej rewolucji październikowej i ostro potępiła niedemokratyczne metody sprawowania władzy przez bolszewików (Die russische Revolution, 1922). Na przełomie 1918 i 1919 r. była współzałożycielką Komunistycznej Partii Niemiec. Zamordowana przez skrajnie prawicowych oficerów niemieckich.

Koncepcje Luksemburg w kwestii narodowej oraz ekonomicznej były przedmiotem wielu sporów ideowo-politycznych. Niektóre jej poglądy, określane jako „luksemburgizm”, były zwalczane przez marksistów nurtu stalinowskiego.

Witold Sienkiewicz

Bibliografia:

  • Dziewulski J., Teoria ekonomiczna Róży Luksemburg, Warszawa 1989.
  • Kochański A., Róża Luksemburg, Warszawa 1976.
  • Kotlarski G., Myśl społeczna Róży Luksemburg. Próba rekonstrukcji historiozofii, Poznań 1987.
  • Luksemburg R., Listy do Leona Jogichesa-Tyszki, t. 1–2, Warszawa 1968.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.