Mendelssohn Mojżesz

Mojżesz Mendelssohn - Dane osobowe
Data urodzenia: 6 września 1729
Miejsce urodzenia: Dessau
Data śmierci: 4 stycznia 1786
Miejsce śmierci: Berlin
Zawód: filozof

Mendelssohn Mojżesz (06.09.1729, Dessau – 04.01.1786, Berlin) – filozof i pisarz, z zawodu kupiec; inicjator i przedstawiciel żydowskiego oświecenia (haskali).

Mendelssohn był synem ubogiego kopisty Tory Mendla Heymanna. Jako dziecko rozpoczął naukę u naczelnego rabina Dessau Dawida Hirscha Fränkla. Kiedy Fränkel został rabinem w Berlinie, 14-letni Mendelssohn pojechał z nim. Kontynuował tam studia nad Talmudem, naukę niemieckiego, francuskiego oraz łaciny, a także zapoznał się z literaturą oświeceniową. Od króla pruskiego uzyskał indywidualny przywilej zezwalający na osiedlenie się w mieście. Na życie zarabiał pracując jako nauczyciel dzieci przemysłowca Bernharda Isaaka, a następnie jako księgowy w fabryce jedwabiu Isaaka. Od 1768 r. był jej udziałowcem. 

Mendelssohn występował przeciwko filozoficznej szkole Christiana Wolffa, rozwijał koncepcje tzw. filozofii popularnej, rozpowszechnionej w Niemczech w drugiej poł. XVIII w., koncentrując uwagę na kwestiach religijno-filozoficznych. Godził poglądy filozoficzne wywodzące się z tradycji niemieckiej z wiernością wobec judaizmu. Twierdził, że judaizm nie jest religią objawioną, lecz objawionym prawem, i że prawdy wiary można analizować za pomocą rozumu. Był rzecznikiem obywatelskiego równouprawnienia Żydów. Starał się przybliżyć Żydom osiadłym w Niemczech niem. kulturę i język. Przetłumaczył m.in. na język niemiecki Torę, publikując ją hebrajską czcionką.

Mendelssohn prowadził salon, w którym gościli wybitni ludzie epoki. Przyjaźnił się m.in. z Gottholdem Ephraimem Lessingiem i Heinrichem Heinem. W 1763 r. został laureatem nagrody pruskiej Królewskiej Akademii Nauk. Udzielał się w towarzystwach naukowych. Interesował się i próbował rozwiązywać aktualne problemy gmin żydowskich, m.in. interweniował w sprawie zagrożonych wspólnot żydowskich w Szwajcarii, Niemczech i Alzacji. Postulował, aby Żydzi w Niemczech nauczyli się języka niemieckiego, co miało im zagwarantować zrównanie w prawach obywatelskich. 

Główne dzieła: Philosophische Gespräche (1755), Abhandlung über die Evidenz in den metaphysischen Wissenschaften (1764; pol. O oczywistości w naukach metafizycznych 1999), Phädon oder über die Unsterblichkeit der Seele (1767; pol. Fedon, czyli o nieśmiertelności duszy, 1829), Jerusalem oder über religiöse Macht und Judenthum (1783), Morgenstunden oder Vorlesungen über das Dasein Gottes. (1785).

Bibliografia: 

  • Altmann A., Moses Mendelssohns Fruhschriften zur Metaphysik, Tubingen 1969.
  • Hilfrich C., „Lebendige Schrift”. Repräsantation und Idolatrie in Moses Mendelssohns Philosophie und Exegese des Judentums, Munchen 2000.
  • Sander D., Die Religionsphilosophie Moses Mendelssohn, Breslau 1894.

  • Sorkin D. J., Moses Mendelssohn and the Religious Enlightenment, Berkeley 1996.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.