Szor Elisza

Pod koniec XVII w. na terytorium Galicji zaczęły rozprzestrzeniać się i umacniać wpływy ruchu „fałszywych mesjaszy” - najpierw Szabtaja Cwi (Sabbataja Cwi; 1626 – 1676), następnie Jakuba Franka (1726 – 1791). Pierwszym zwolennikiem sabataizmu w Rohatynie był Elisza Szor (Elisha Schorr; ur. 1688, zm. 11.1757), potomek rabina Zalmana Naftali Szora (Rabbi Zalman Naftali Schorr), autora traktatu „Tewuos Szor” (Tevuos Shor). Rozciągnął on wpływ na swoją liczną rodzinę. Szorów wspierali m.in. Jehuda Lejb (Yehuda Leib) i Nota Krysa z Nadwornej. Zyskali oni także poparcie kabalisty Mosze Dawid z Podhajców (Moshe David mi-Podhajce). W ten sposób, poza Podolem, twardo poparły tę herezję trzy miasta - Rohatyn, Podhajce i Nadworna.

W II połowie XVIII wieku duże wpływy w Rohatynie zdobył także frankizm[1.1]. W 1755 roku Elisza Szor wraz z Nachmanem z Buska udali się do Turcji na spotkanie z Jakubem Frankiem. Skłonili go do rozpoczęcia mesjanistycznej misji w Polsce. W trakcie znanego w tradycji sabataistycznej objazdu, tzw. chawur, Frank odwiedził Mohylew Podolski, Kopyczyńce, Jezierzany, Busk, Dawidów, Lwów, a także Rohatyn (czerwiec i sierpień 1757 r.). Pod koniec 1757 roku frankiści, w tym Elisza Szor, udali się wraz ze swoim przywódcą, Frankiem, do Turcji. Ucieczka frankistów związana była ze śmiercią ich dotychczasowego protektora biskupa kamienickiego, Mikołaja Dembowskiego (organizatora I dysputy kamienieckiej, na której głównym przedstawicielem frankistów był Elisza Szor). W Turcji Szor został wkrótce aresztowany i zmarł w tamtejszym więzieniu w 1757 roku[1.2].

W 1759 roku, kilkudziesięciu frankistów przeszło na chrześcijaństwo, a wśród nich, w dn. 12.11.1759 r. we Lwowie, Szlomo Szor (Salomo ben Elisha Shor), syn Elisz Szora, który na chrzcie otrzymał imię Franciszek Łukasz Wołowski. Miał on trzech braci: Michała (Natan ben Elisha Shor), Jana (Jehuda ben Elisha Shor) i Henryka (Icchak ben Elisha Shor) Wołowskich. Syn Szlomo, również Franciszek Łukasz Wołowski, podobno miał zostać sekretarzem Stanisława Augusta Poniatowskiego, jednak brakuje źródeł historycznych, które jednoznacznie potwierdziłyby tę informację. Drugi z synów Szlomo, Franciszek Ksawery Wołowski, doczekał się licznego potomstwa, w tym Jana i Teodora Wołowskich, którzy zostali nobilitowani (Jan w 1839 r.). Nadano im herb Bawół.

Najsłynniejszą Wołowską była Marianna Agata, pianistka międzynarodowego formatu, która wyszła za Józefa Szymanowskiego, z którym miała trójkę dzieci, Helenę oraz bliźnięta - Celinę i Romualda. Celina Wołowska poślubiła w Paryżu 22 lipca 1834 roku Adama Mickiewicza, z którym miała sześcioro dzieci.

Jednym z najsławniejszych męskich przedstawicieli rodu Szorów był Jan Kanty (1803-1864), syn Pawła Wołowskiego i Marianny Szymanowskiej, uczony, adwokat, prokurator, Główny Dyrektor Sprawiedliwości w rządzie Królestwa Polskiego, pierwszy dziekan Wydziału Prawa i Administracji Szkoły Głównej Warszawskiej, współtwórca „Kodexu Cywilnego Królestwa Polskiego”. W 1863 r. car pozbawił go piastowanych stanowisk, ponieważ Kanty podejrzewany był o popieranie powstania styczniowego i działania antyrządowe. W wyniku śledztwa, pod koniec 1863 roku został zesłany na Sybir do miejscowości Narowczat, gdzie zmarł 31.10.1864 roku na zapalnie płuc. Na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie na symbolicznym grobie Jana Kantego znajduje się pomnik.

Wśród potomków Eliszy Szora należy wymienić także Ludwika Wołowskiego, syna Franciszka i Tekli Wołowskich, znanego ekonomistę, adwokata, publicystę i społecznika, działającego we Francji.

Bardzo dziękujemy p. Wojciechowi Tomorowiczowi za pomoc w opracowaniu powyższego artykułu.

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] P. Maciejko, Frankism, [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe; http://www.yivo.org/downloads/frankism.pdf. [dostęp 13.05.2012]
  • [1.2] Szerzej: P. Maciejko, Frankism, [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe; http://www.yivo.org/downloads/frankism.pdf. [dostęp 13.05.2012]; Rohatyn, [w:] Pinkas Hakehillot Polin:
    Encyclopedia of Jewish Communities, Poland
    , t. 2, Jerusalem 1967; http://www.jewishgen.org/yizkor/pinkas_poland/pol2_00506.html [dostęp 13.05.2012]
In order to properly print this page, please use dedicated print button.