Kulbak Mosze

Mosze Kulbak - Dane osobowe
Data urodzenia: 1896
Miejsce urodzenia: Smorgonie
Data śmierci: 1937
Miejsce śmierci: Mińsk
Zawód: poeta; powieściopisarz; dramaturg
Powiązane miejscowości: Święciany, Wołożyn, Mir, Kowno, Wilno, Berlin

Kulbak Mosze (1896 Smorgoniev– 1937 r. Mińsk) – poeta żydowski, powieściopisarz, dramaturg. Tworzył w jidysz. Uczęszczał do żydowsko-rosyjskiej szkoły państwowej, wieczorami zaś do chederu, następnie do jesziw w Święcianach, Wołożynie i Mirze. W czasie I wojny światowej pracował jako nauczyciel w sierocińcu żydowskim w Kownie. Jego pierwszy opublikowany wiersz Sytenrdl („Literarisye Heftn” 1916, nr 1, Wilno) wszedł do folkloru jako pieśń ludowa. W 1918 r. Kulbak mieszkał w Mińsku, rok później wyjechał do Wilna, gdzie oddał do druku swój pierwszy tomik – Szirim (1920). Napisał także poemat symboliczno-romantyczny Di sztot (almanach „Waiterbuch” 1920, Wilno). W latach 1920–1923 mieszkał w Berlinie, będącym wówczas ważnym ośrodkiem nowej literatury w języku jidysz. W miejsce motywów sielankowych i pełnych niepokoju urbanistycznych obrazów czerwonych czasów oraz nieco surrealistycznych przedstawień wiejskich Żydów związanych organicznie z przyrodą (poemat Rajzen z książki Naje Lider, Warszawa 1922), charakterystycznych dla wczesnych utworów Kulbaka, pojawiły się utwory historyczne z podtekstem filozoficznym (dramat Jakow Frank, 1923; powieść Moszijach ben Efraim, 1924), w których tło historyczne i egzystencjalne zostało urozmaicone elementami mistycyzmu żydowskiego, motywami folklorystycznymi oraz groteską ekspresjonistyczną.

W latach 1923–1928 Kulbak mieszkał w Wilnie, gdzie pracował w żydowskich gimnazjach oraz w seminarium nauczycielskim. Często wygłaszał wykłady i publikował artykuły o literaturze żydowskiej. Został członkiem Żydowskiego PEN Clubu utworzonego w 1927 r. Powieść pisarza z tych czasów, Montag (1926), dotyczyła powojennych rozterek żydowskiego inteligenta, który stracił kontakt ze swoim środowiskiem narodowym. Z kolei poemat humorystyczny Bune un Bere (1927) nawiązuje poniekąd do Dwunastu A. Błoka. W tekście uderza fascynacja współczesnością. Iluzoryczność wydarzeń rzeczywistych podkreśla poetycką fantazję autora.

W 1928 r. Kulbak zamieszkał w Mińsku, gdzie sporządził wiele przekładów na jidysz (wiersze poetów białoruskich, Rewizor Gogola). Pierwsza część powstałej wówczas obszernej powieści Kulbaka Zelmenianer (1931) traktuje o przemianach, które nastąpiły w tradycyjnej żydowskiej rodzinie pod wpływem rządów radzieckich. Żydowska krytyka przyjęła ten utwór źle, uznawszy go za „proletariacki”. Stało się tak ze względu na obecność ironii i groteski w manierze twórczej Kulbaka, a także z powodu ciepłego stosunku autora do bohaterów negatywnych. Znalazło to swój wyraz w opisanej życzliwie, choć z widocznym sarkazmem, postaci prymitywnego i zachłannego komunisty. Próba „poprawienia się”, dokonana przez Kulbaka w drugiej części powieści, przyniosła utwór o niskich walorach artystycznych. Wyobrażenie o możliwościach twórczych pisarza daje Disner Childe Harold(1933), ekspresjonistyczny poemat-satyra o Berlinie lat dwudziestych. Wysoka kultura intelektualna Kulbaka, który czerpał zarówno z filozofii kabalistycznej, mistycyzmu i folkloru żydowskiego, jak i z najnowszych prądów filozofii i literatury zachodnioeuropejskiej, wraz z wyrafinowanym, choć mocno osadzonym w realiach ludowych językiem autora uniemożliwiły organiczne umiejscowienie jego twórczości w literaturze radzieckiej.

Kulbak, represjonowany jako „wróg ludu”, został rozstrzelany pod koniec 1937 r. Jego poemat dramatyczny Bojtre gazlen (1936), grany na deskach wielu teatrów żydowskich, wyłączono z repertuaru. Nie dopuszczono także do wystawienia w teatrze Żydowskim w Birobidżanie sztuki Benjomin Magidow (1937) o młodym dowódcy oddziału partyzanckiego, walczącego na Białorusi z polskimi legionami[1.1].

Drukuj

Przypisy

In order to properly print this page, please use dedicated print button.