Perec Icchok Lejb

Icchok Lejb Perec - Dane osobowe
Data urodzenia: około 18 maja 1852
Miejsce urodzenia: Zamość
Data śmierci: 3 kwietnia 1915
Miejsce śmierci: Warszawa
Zawód: adwokat; pisarz
Powiązane miejscowości: Warszawa, Zamość

Perec Icchok Lejb (18.05.1852 Zamość – 03.04.1915 Warszawa) – adwokat, pisarz. 

Icchok Lejb Perec urodził się w zamożnej rodzinie. Jego ojciec Judko wywodził się z Lubartowa. W Zamościu z powodzeniem prowadził swoje interesy handlowe. Ożenił się z miejscową panną, Rywką Lewin, i założył rodzinę. Młody Icchok jako dziecko uczył się w chederze, a następnie w jesziwie. Dzięki prywatnym lekcjom w domu uzupełniał swoją wiedzę na tematy świeckie oraz uczył się języków obcych. 

W wieku 18 lat ożenił się. Parał się różnych zajęć, aby utrzymać rodzinę – m.in. prowadził piwiarnię, dzierżawił młyn. Nie miał jednak szczęścia w interesach. Nie wiodło mu się również w życiu prywatnym. Jego małżeństwo dość szybko zakończyło się rozwodem.   

Perec opuścił Zamość i podjął pracę prywatnego nauczyciela hebrajskiego w Warszawie. Uczęszczał tam także na kursy prawnicze. Wrócił do Zamościa, gdzie zdał egzamin adwokacki i otworzył prywatną kancelarię. Przez ponad 10 lat prowadził swoją kancelarię, broniąc zarówno zamożnych klientów jak i biednych, często robotników oskarżonych o socjalistyczne poglądy. Perec angażował się w sprawy społeczne. Wspierał m.in. budowę gimnazjum żydowskiego, wygłaszał odczyty w szkole dla robotników. W końcu władze rosyjskie odebrały mu koncesję na prowadzenie kancelarii. Powodem było propagowanie socjalizmu i polskości.

Perec przeprowadził się do Warszawy i znalazł pracę jako urzędnik w Warszawskiej Gminie Żydowskiej. Jego sympatie prosocjalistyczne nie zmalały. Został za nie nawet aresztowany i osadzony na 3 miesiące w warszawskiej Cytadeli. Zajął się też na poważnie pisaniem. Po pierwszych próbach pisania po polsku (utwory najprawdopodobniej zostały zniszczone) i po hebrajsku, które ukazały się w zbiorze Sipurim be-szir we-szirim szonim (hebr. Opowieści wierszem oraz wiersze wybrane), Perec zdecydował się tworzyć w języku jidysz. Pierwszym jego utworem opublikowanym w jidysz w 1888 r. był poemat Monisz.

Jego mieszkania przy ul. Ceglanej 1, a następnie w Al. Jerozolimskich pełniło funkcję otwartego salonu artystycznego. Bywali u niego literaci oraz ludzie teatru. Perec stał się autorytetem od literatury jidysz. Przyjeżdżali do niego młodzi twórcy licząc na opinię, aprobatę mistrza. Od odwiedzin Pereca swoje kariery rozpoczęli m.in. Szalom Asz, Alter Kacyzne, Hersz Dawid Nomberg czy Izaak Meir Weissenberg. Perec miał marzenie, aby stworzyć dla Żydów autonomię kulturową z możliwością posługiwania się własnym językiem. Uważał jednak, że ważne jest zachowanie kontaktu z polską kulturą. Dlatego tak zabiegał o tłumaczenia współczesnej literatury polskiej na jidysz. W 1908 r. uczestniczył w konferencji w Czerniowcach, gdzie wzywał do nadania językowi jidysz statusu języka narodowego.

Zainicjował wydawanie antologii literatury Di judisze bibliotek (jid. Żydowska biblioteka – 3 tomy w latach 1891–1895), Literatur un lebn (jid. Literatura i życie, 1895) oraz Jontew bletlech (jid. Świąteczne kartki, 1894–1896). Największą popularnością cieszyły się i cieszą do dzisiejszego dnia opowiadania Pereca – Boncze Szwajg (jid. Bońcie Milczek) oraz teksty wydane w zbiorze Chsidisz (jid. Opowiadania chasydzkie).  

Perec pisał również dla teatru. Kiedy po roku 1905 władze carskie dopuściły możliwość wystawiania sztuk w jidysz, stworzył dramat Di goldene kejt (jid. Złoty łańcuch) a następnie pełne ekspresjonizmu i symbolizmu dzieło Baj nacht ojfn alten markt (jid. Nocą na starym rynku).

Perec zmarł w Warszawie w 1915 roku. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie, a w jego pogrzebie uczestniczyło podobno ok. 100 tys. ludzi.

Jego uczniowie i wielbiciele kontynuowali jego dzieło. Literatura jidysz rozkwitła w dwudziestoleciu międzywojennym stając się częścią europejskiej kultury. Perec po I wojnie światowej stał się nieformalnym patronem Żydowskiego Związku Literatów i Dziennikarzy a jego laska przechowywana tam była jak relikwia. W kolejnych latach jego imieniem nazwano setki bibliotek, klubów literackich oraz szkół na terenie Polski.

Bibliografia: 

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.