Szapocznikow Alina (16.05.1926 Kalisz – 02.03.1973 Praz Coûtant/Passy) – rzeźbiarka.

Szapocznikow urodziła się w rodzinie lekarskiej w Kaliszu. W czasie wojny trafiła do getta w Pabianicach, a w maju 1942 r. razem z matką i bratem została przewieziona do łódzkiego getta. Mieszkała tam przy ul. Zgierskiej. W 1943 r. Niemcy wywieźli ją do obozu Auschwitz-Birkenau, potem trafiła do Bergen-Belsen i Theresienstadt.

Po wyzwoleniu w 1945 r. zamieszkała w Pradze, gdzie rozpoczęła praktyki w pracowni rzeźbiarza Otokara Velimskiego oraz studia w Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze. W latach 1948–1950 dzięki stypendium studiowała w École Nationale Supérieure des Beaux-Arts. Wraz z przyszłym mężem, Ryszardem Stanisławskim, współtworzyła w Paryżu polskie środowisko artystów, pisarzy i historyków sztuki. W 1951 r. Szapocznikow i Stanisławski podjęli decyzję o powrocie do Polski.

Początkowo Alina Szapocznikow tworzyła w narzuconym stylu socrealistycznym. Brała udział w tworzeniu dekoracji do nowych budynków w Warszawie, m.in. na terenie Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM) czy Starego Miasta. Uczestniczyła też w konkursach na pomniki (m.in. F. Chopina (z O. Hansenem), J. Słowackiego) oraz w wystawach zbiorowych. Od połowy lat 50. XX w., w czasie odwilży, porzuciła konwencję realistyczną, czego pierwszymi przykładami były rzeźby Ekshumowany i Pomnik dla spalonego miasta. Zaczęła eksperymentować z barwą, tworzywem i formą. Jej postaci były zniekształcone, poszczególne części ciała były multiplikowane, bądź umieszczane w innych miejscach. Rzeźby były pełne ekspresji i tragizmu. Dzieła Szapocznikow odzwierciedlały jej własne przeżycia – z jednej strony bolesne wspomnienia czasów wojny i Zagłady, z drugiej strony – zmagania z chorobą nowotworową. Tworzyła też ceramikę oraz grafiki.

W 1958 r. rozstała się ze Stanisławskim, z którym do końca życia pozostała w przyjaźni, i związała z grafikiem Romanem Cieślewiczem, którego później poślubiła. W 1963 r. wraz z mężem wyjechała na stałe do Francji. Związała się tam z kręgiem twórców Nouveau Réalisme. W 1965 r. zdobyła nagrodę Fundacji Copleya za kompozycję Goldfinger. Szapocznikow zmagając się z postępującą chorobą próbowała przełożyć swoją walkę na język sztuki. W rzeźbach wykorzystywała odlewy fragmentów własnego ciała. Łączyła je jak np. w Portrecie zwielokrotnionym czy w Bukiecie II. Pozostawiała jedynie niekompletne fragmenty odlewów jak w Popiersiu bez głowy. Oprócz odlewów w brązie i poliuretanie Szapocznikow stosowała poliestrową plazmatyczną materię, w której zatapiała należące do siebie przedmioty jak np. fotografie, bieliznę, strzępy okrwawionych opatrunków (Pogrzeb Aliny (1970), Łza, Pamiątka (1971)).

Szapocznikow zmarła w 1973 r. w sanatorium Praz-Coûtant w Passy (Haute-Savoie). W 1998 i 1999 r. zorganizowano w Polsce pierwszą wystawę retrospektywną jej twórczości. Na przełomie 2012 i 2013 r. wystawę ponad 100 jej rzeźb i rysunków można było obejrzeć w Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Drukuj