Schenirer Sara (1883 Kraków – 1935 Kraków) – żydowska działaczka oświatowa i społeczna, założycielka szkół Bejs Jakow.

Urodziła się w ortodoksyjnej rodzinie krakowskiej powiązanej z dynastiami chasydzkimi z Bełza i Nowego Sącza. Jako dziewczynka została wysłana do polskiej szkoły podstawowej. Uchodziła tam za „tą pobożną”. Zazdrościła braciom, że mogą uczyć się Tory. Ojciec widząc jej zainteresowanie religijnymi tekstami, sam postanowił ją uczyć i podsuwał jej tłumaczenia Tory w jidysz.

W czasie I wojny światowej rodzina Szenirer przeniosła się do Wiednia. Sara zetknęła się tam z ortodoksyjnym rabinem Mosze Fleschem, uczniem Samsona Raphaela Hirscha (1808–1888), twórcy tzw. neo-ortodoksji. Flesch w swoich kazaniach wychwalał wielką rolę kobiet w judaizmie i żydowskiej historii. Zainspirowana kazaniami Schenirer doszła do wniosku, że aby utrzymać żydowskie dziewczęta w świecie ortodoksji, należy dać im szansę lepszego zrozumienia historii i tradycji żydowskiej.

Schenirer wróciła do Krakowa i postanowiła zrobić coś w kierunku zmiany statusu kobiet w krakowskiej społeczności żydowskiej. Zaczęła marzyć o stworzeniu szkoły dla dziewcząt z religijnych żydowskich domów. Dostała na to zgodę cadyka z Bełza. Także dynastia chasydzka z Góry Kalwarii poparła jej działania. W następnych latach szkoły Bejs Jakow były wspierane przez ortodoksyjną Agudę.

W listopadzie 1917 r. Schenirer zorganizowała pierwszą szkółkę dla 25 uczennic. Mieściła się ona w jej zakładzie krawieckim na rogu ulic Krakowskiej i Św. Katarzyny. Placówkę nazwano Bejs Jakow (hebr. Dom Jakuba). Program szkół opierał się na założeniu, że należy połączyć edukację religijną, szacunek dla tradycji i języka jidysz z potrzebami życia codziennego (świeckie przedmioty). Bardzo szybko zaczęły powstawać kolejne szkoły tego typu. W 1924 r. w szkołach Bejs Jakow uczyły się już 2 tys. dziewcząt w 19 szkołach. Dziesięć lat od założenia pierwszej placówki Bejs Jakow miała już 300 filii w Polsce. Z czasem krakowska szkoła przeniosła się na ul. Św. Stanisława. Ale powstawały także placówki zagraniczne. Rok przed II wojną światową szkoły Sary Schenirer zrzeszały 38 tys. uczennic.

I tak Sara Schenirer – krawcowa, bez żadnego pedagogicznego przygotowania, stanęła na czele międzynarodowego ruchu prowadzącego setki takich placówek i uczących tysiące żydowskich dziewcząt. Wychowanki nazywały ją Sara imejnu (hebr. Sara nasza matka).

W 1933 r. Schenirer zrezygnowała z kierowania organizacją Bejs Jakow, ale do śmierci była z nią związana. Zmarła w Krakowie i została pochowana na cmentarzu żydowskim w Płaszowie. W czasie II wojny światowej na terenie cmentarza utworzono obóz koncentracyjny KL Plaszow i jej grób, jak wiele innych, został zniszczony. 

W 2005 r. w Centrali Bejs Jakow w Jerozolimie postanowiono upamiętnić swoją założycielkę. Zorganizowano zbiórkę pamiątek. Dawne wychowanki, które uczęszczały do szkół Bejs Jakow przed II wojną światową mogły podzielić się swoimi wspomnieniami dotyczącymi pierwszych lat istnienia szkół. Postanowiono upamiętnić samą Sarę Schenirer i na miejscu dawnego cmentarza w Płaszowie ufundowano tablicę pamiątkową w kształcie macewy.   

Drukuj