Spotkanie w Grodnie

Uczestnicy projektu: białoruscy, ukraińscy oraz polscy działacze organizacji pozarządowych, pracownicy lokalnych instytucji kultury oraz naukowcy zajmujący się historią i kulturą Żydów spotkali się po raz pierwszy na seminarium w Grodnie w lutym 2012. Celem roboczego spotkania na Białorusi było wymiana doświadczeń, strategii oraz metodologii pracy nad różnorodnymi formami inicjatyw na rzecz dziedzictwa żydowskiego, a także planowanie projektów, które realizowali w swoich lokalnych społecznościach od lutego do maja 2012 roku.

W dniach 17–19 lutego 2012  roku w Państwowym Uniwersytecie im. Janka Kupały w Grodnie odbyło się seminarium, które zgromadziło szerokie spektrum aktywistów działających na rzecz dziedzictwa  żydowskiego w Charkowie, Grodnie, Kijowie, Lwowie, Zdzięciole, Mohylewie.

Najważniejszą częścią seminarium były działania warsztatowe. Praktycy z Polski dzielili się swoją wiedzą z praktykami z Ukrainy i Białorusi oraz wspólnie wypracowywali cele, zadania i formę planowanych działań. Warsztaty prowadzone były przez Kornelię Kurowską (Fundacja „Borussia”), Aleksandrę Zińczuk (Brama Grodzka "Teatr NN"), Emila Majuka (Brama Grodzka „Teatr NN”) oraz Marcina Dziurdzika (Wirtualny Sztetl, Muzeum Historii Żydów Polskich) w trzech blokach tematycznych: edukacja wokół dziedzictwa żydowskiego, dziedzictwo żydowskie w Internecie, ochrona zabytków dziedzictwa żydowskiego.

Warsztaty miały charakter interaktywny – uczestnicy pracowali nad konkretnymi projektami – co jest bez wątpienia właściwą formą realnego wsparcia i transferu doświadczeń, który do tej pory ograniczał się raczej do relacji słuchacz-wykładowca (forma prelekcji). Warsztaty prowadzone były w trzech małych grupach (5–-6 osób), tak więc przez trzy dni spotkania udało się stworzyć nić porozumienia pomiędzy prowadzącymi warsztatów uczestnikami  warsztatów i dało możliwość szczegółowej konsultacji każdego z projektów. 

Oprócz zajęć warsztatowych skierowanych do ukraińskich i białoruskich (15 osób) uczestników projektu podczas spotkania w Grodnie odbyły się dwie sesje o charakterze konferencyjnym, które były otwarte dla szerszej publiczności. W sesjach uczestniczyli studenci Uniwersytetu im. Janka Kupały, przedstawiciele lokalnego środowiska akademickiego, organizacji i społeczności żydowskiej Grodna. W pierwszej sesji publiczność miała szansę zapoznać się z działalnością polskich i ukraińskich instytucji realizujących projekt "Dziedzictwo żydowskie na Białorusi i Ukrainie: ochrona, edukacja, popularyzacja. Szkolenie i zastosowanie dobrych praktyk" oraz lokalnymi działaniami uczestników warsztatów.

Druga sesja poświęcona była problemom ochrony dziedzictwa żydowskiego w Grodnie, zdominowana przez dwa główne zagadnienia – 1) Proces restauracji grodzieńskiej synagogi i związane z nim problemy konserwatorskie 2) Zagrożenia dewastacji średniowiecznego kirkutu w Grodnie, związane z planowaną budową ulicy. Zostały wygłoszone referaty: "Dziedzictwo żydowskie w krajobrazie kulturowym i społecznym Grodna" (Jurij Gardziew) oraz "Stary kirkut Grodna: problem ochrony" (Andrzej Czarniakiewicz, Andrzej Iwaszkiewicz). Z problemem ochrony grodzieńskiego cmentarza doskonale korespondowała prelekcja Krzysztofa Bielawskiego, który przedstawił polskie doświadczenie w tej dziedzinie ("Ochrona i dokumentacja cmentarzy żydowskich. Polskie doświadczenia"). Oprócz powyższych prelekcji uczestnicy warsztatów mieli możliwość zapoznać się z dziedzictwem historycznym i kulturowym Grodna poprzez dwie wycieczki z przewodnikiem, wizytę na cmentarzu oraz zwiedzenie synagogi.

Powyższe działania były bardzo ważne z punktu widzenia seminarium: z jednej strony – dawały informację opinii publicznej i lokalnym działaczom o realizowanych warsztatach, dając im możliwość uczestnictwa. Z drugiej strony uczestnicy warsztatów mogli zapoznać się z krajobrazem kulturowym Grodna oraz środowiskami, które w różnorodny sposób zajmują się lokalnym dziedzictwem żydowskim. Tak więc została zachowana właściwa równowaga i zasada w myśl której obie strony (lokalne środowisko Grodna, oraz uczestnicy warsztatów z różnych miejscowości i krajów) mogły poznać się nawzajem.

Przy okazji spotkania zostały zorganizowane dwie imprezy otwarte dla szerokiej publiczności: wernisaż wystawy "Białoruskie synagogi" w Muzeum Historii i Archeologii w Grodnie oraz koncert żydowskich pieśni w przekładzie na język białoruski oraz w oryginalnym brzmieniu jidysz w wykonaniu Alieksieja Żbanowa.

Spotkanie we Lwowie

Celem ponownego spotkania uczestników w dniach 11–13 maja 2012 było podsumowanie, ewaluacja oraz prezentacja zrealizowanych działań. 10 maja we lwowskim Centrum Badań Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej odbyła się sesja otwarta dla szerszej publiczności. Przewodnim tematem dyskusji i prezentacji była rola wolontariatu w działalności na rzecz ochrony krajobrazu kulturowego ze szczególnym uwzględnieniem materialnej spuścizny Żydów. Podczas seminarium oprócz sesji poświęconych prezentacji działań realizowanych przez uczestników był także czas na zapoznanie się z historią społeczności żydowskiej Lwowa oraz odwiedzenie najważniejszych miejsc  z nią związanych.

Uczestnicy spotkania mieli także możliwość poznania w praktyce metodologii  dokumentacji cmentarzy żydowskich wypracowanej przez zespół "Wirtualnego Sztetla" – "Pamięć w kamieniu". 11 maja uczestnicy seminarium odwiedzili miasteczko Bełz znajdujące się w pobliżu polskiej granicy, gdzie pod kierunkiem Marcina Dziurdzika z Muzeum Historii Żydów Polskich wykonali kompletny opis cmentarza.

Z rezultatami projektu "Dziedzictwo żydowskie na Białorusi i Ukrainie: ochrona, edukacja, popularyzacja. Szkolenie i zastosowanie dobrych praktyk" można zapoznać się za pośrednictwem "Zeszytu dobrych praktyk" – publikacji w białoruskiej, rosyjskiej i polskiej wersji językowej, zawierającej opisy działań realizowanych przez białoruskich, ukraińskich oraz polskich uczestników projektu:

Drukuj