Historia mówiona
Świadkowie historii
Projekty
Tematy

Antony Polonsky

Imię rozmówcy:
Antony
Nazwisko rozmówcy:
Polonsky
Badacz:
Józef Markiewicz
Operator:
Przemysław Jaczewski
Sygnatura:
570
Data nagrania:
8 sierpnia 2018
Miejsce nagrania:
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Czas trwania nagrania:
01:46:38
Format:
Wideo
Język nagrania:
polski
Prawa autorskie do nagrania:
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Projekt:
Potomkowie Żydów polskich

Tematy

Antysemityzm, Marzec 1968, PRL, Przełom 1989, Współczesność, Życie codzienne.

Biogram rozmówcy

Antony Polonsky urodził się w 1940 roku w Południowej Afryce. Przodkowie jego rodziny pochodzili z terenów dzisiejszej Litwy i Białorusi. Jego matka i ojciec studiowali medycynę. Wychowywał się w dzielnicy żydowskiej Johannesburgu, większość jego szkolnych kolegów stanowili Żydzi, uczył się hebrajskiego. Pod wpływem obserwacji podziałów społecznych i dyskryminacji czarnych oraz środowiska, z którym związał się w trakcie studiów, ukształtowały się jego lewicowe poglądy i zainteresowania naukowe.

Antony Polonsky studiował historię i nauki polityczne w Południowej Afryce, a następnie w Wielkiej Brytanii. W 1964 roku przyjechał do Polski na stypendium, aby zebrać materiały do swojej pracy doktorskiej poświęconej konfliktowi Józefa Piłsudskiego z parlamentem. Początkowo popierał panujący w Polsce system komunistyczny, z czasem jednak zmienił poglądy i nawiązał kontakty z opozycją. Ostatecznie Antony Polonsky zwątpił w możliwość reformowania systemu komunistycznego od wewnątrz pod wpływem wydarzeń Marca 1968. W tym czasie na nowo odkrył swoją żydowską tożsamość, którą wcześniej starał się odrzucić.

W latach osiemdziesiątych zorganizował na Uniwersytecie w Oksfordzie pierwszą konferencję poświęconą stosunkom polsko-żydowskim, w której mogli uczestniczyć polscy naukowcy.Antony Polonsky jest głównym historykiem wystawy stałej Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Opis sytuacji rozmowy

Wywiad został nagrany w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Streszczenie

  1. Historia dziadka rozmówcy od strony matki: specyfika terenów Suwalszczyzny, z których pochodził dziadek - rusyfikacja po powstaniu styczniowym; studia medyczne w Charkowie; brak możliwości dalszej nauki bez konwersji, wyjazd na dalsze studia do Berlina i Wiednia, a następnie do Anglii i Południowej Afryki; 00:00:00
  2. Historia rodziny babci od strony matki – praca pradziadka na polskim dworze rodziny Barzyńskich na Litwie; obecny stan dworu i spotkanie rozmówcy z potomkami Barzyńskich; dalsze losy pradziadka w Południowej Afryce –prowadzenie hotelu, w którym zatrzymywali się żydowscy emigranci; 00:03:00
  3. Pochodzenie rodziny od strony ojca spod Grodna; dobre warunki białych emigrantów w Południowej Afryce; 00:06:00
  4. Zaniepokojenie rozmówcy w nastoletnim wieku sytuacją polityczną w Południowej Afryce; ukształtowanie się jego marksistowsko-leninowskich poglądów na uniwersytecie i pod wypływem obserwacji dyskryminacji czarnej części społeczeństwa; 00:06:50
  5. Stosunek rozmówcy do partii komunistycznej; otrzymanie propozycji dołączenia do partii i odmowa; ostrzeżenie od przyjaciela trockisty; środowisko lewicy w Południowej Afryce; 00:08:50
  6. Zaangażowanie w ruch opozycyjny; historia przyjaciela skazanego na więzienie; 00:10:12
  7. Kariera naukowa: studia w Południowej Afryce, a następnie na Oksfordzie; zainteresowania naukowe związane z narodowym socjalizmem; 00:11:10
  8. Zainteresowanie Polską dzięki filmom Andrzeja Wajdy, środowisko polskich Żydów w Johannesburgu, 00:12:47
  9. Dyskusje o sytuacji politycznej w Południowej Afryce koordynowane przez profesora Jacka Simonsa; upadek demokracji w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym jako temat pracy doktorskiej rozmówcy; 00:14:25
  10. Ewolucja poglądów rozmówcy podczas pobytu w Polsce – od poparcia dla Władysława Gomółki do dostrzeżenia braku wolności; 00:16:30
  11. Poparcie dla opozycji socjalistycznej; 00:25:00
  12. Seminarium prof. Garlickiego – uczestnicy, dyskusje; 00:25:52
  13. Poparcie dla Solidarności i KOR, dyskusje w gronie brytyjskich ekspertów na temat możliwości porozumienia między Solidarnością i władzą; 00:31:55
  14. Lata 1967-1968: ostatnie rozczarowanie polityką postępową w Południowej Afryce, ostateczne rozczarowanie systemem komunistycznym, utrata wiary w możliwość reformy systemu od wewnątrz, zwrot w stronę sympatii dla państwa Izrael; 00:34:14
  15. Znaczenie kryzysu 1968 dla powstania Solidarności - początek drogi do Okrągłego Stołu; 00:37:20
  16. Odrodzenie poczucia tożsamości żydowskiej po wydarzeniach Marca 1968; podziały w społeczeństwie Południowej Afryki; poczucie tożsamości żydowskiej w czasie dorastania w Południowej Afryce – wychowywanie się w środowisku żydowskim; 00:38:12
  17. Lata 1967-1968, przekonanie o braku rozrachunku z antysemityzmem i szowinizmem w powojennym społeczeństwie polskim; 00:42:45
  18. Zainteresowania naukowe związane początkowo z polską historią międzywojnia i drugiej wojny światowej – liczne publikacje poświęcone polskiej historii; późniejsze zajęcie się tematem relacji polsko-żydowskich; 00:45:00
  19. Znaczenie serii konferencji poświęconych relacjom polsko-żydowskim, które odbyły się w latach osiemdziesiątych w Kolumbii, Wielkiej Brytanii i Izraelu; organizacja konferencji w Oxfordzie w 1984 roku, uczestnictwo w konferencji polskich naukowców i przedstawicieli polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii, przebieg dyskusji, inspiracja dla Jana Błońskiego do napisania tekstu „Biedni Polacy patrzą na getto”; kłopot z uzyskaniem wiz dla naukowców z Polski; 00:47:03
  20. Prośba przedstawiciela polskich władz o pośredniczenie w kontaktach ze „światowym żydostwem”, a następnie prośba o potępienie filmu „Shoah” Claude’a Lanzmanna, 00:55:05
  21. Rozwój dyskusji o stosunkach polsko-żydowskich po 1989, recepcja „Sąsiadów” Grossa, 00:59:18
  22. Motywy do napisania książki o historii polskich Żydów – m.in. potrzeba syntezy; 01:01:46
  23. Współpraca z Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w roli głównego historyka wystawy stałej, relacja z Andrzejem Cudakiem - porównanie organizacji Muzeum Polin do Euro 2012, uznanie dla Dariusza Stoli za stworzenie kolegium historycznego, spotkanie z minister kultury Małgorzatą Omilanowską, przekonanie o niemożliwości zapobiegania antysemityzmowi przez stworzenie wystawy stałej; 01:05:45
  24. Plany stworzenia ósmej galerii; poszukiwanie kompromisu w tworzeniu wystawy stałej; 01:10:50
  25. Praca nad wystawą stałą jako ważne doświadczenie; większe oddziaływanie wystawy niż książek napisanych przez rozmówcę; 01:12:23
  26. Co rozmówca zmieniłby w wystawie - mocniejsze zaakcentowanie początków antysemityzmu w Polsce, więcej na temat motywacji zaangażowania Żydów w działalność w różnych organizacjach lewicowych, inny sposób pokazania integracji w XIX wieku, konieczność aktualizowania technologii wystawienia; 01:13:07
  27. Ryzyko zezwolenia na wprowadzenie większych zmian w wystawie w kontekście aktualnej sytuacji politycznej, zadowolenie z wycofania się z nowelizacji ustawy o IPN, możliwe problemy z wystawami czasowymi - atak na wystawę „Obcy w domu” poświęconą wydarzeniom Marca ;1968, 01:15:45
  28. Brak jednoznacznych odpowiedzi na trudne pytania postawione przez wystawę muzealną, trudne tematy w relacjach polsko-żydowskich i sposoby ich podejmowania, 01:19:35
  29. Ukształtowanie się wrażliwości i poglądów rozmówcy pod wpływem doświadczenia wyrośnięcia w społeczeństwie Południowej Afryki – przeświadczenie o tym, że każde państwo ma czarną kartę w swojej historii; wygłoszenie wykładu o Holokauście w kontekście rasizmu w Południowej Afryce i rządów apartheidu; 01:23:35
  30. Konieczność pamiętania o przeszłości ważna dla zdrowego systemu politycznego, ocena powstania warszawskiego; 01:25:40
  31. Ustąpienie początkowego sceptycyzmu wobec stworzenia wystawy na rzecz pozytywnych wrażeń, dyskusja w zróżnicowanym gronie w ramach kolegium historycznego pracującego nad wystawą stałą Muzeum Polin; 01:28:30
  32. Potrzeba dyskusji na każdy niejednoznaczny temat, pomysł na wystawę czasową poświęconą udziałowi osób żydowskiego pochodzenia w systemie komunistycznym; 01:29:35
  33. Podział w społeczeństwie polskim – brak komunikacji pomiędzy obozami, udział rozmówcy w dyskusji organizowanej w IPN na temat postaw różnych państw wobec Zagłady; 01:33:40
  34. Wspomnienie trzydziestej rocznicy wydarzeń Marca 1968 organizowanej w IPN, utożsamienie wystąpienia rozmówcy z „żydowskim punktem widzenia”; 01:35:55
  35. Współczesna polityka polska – polityka strachu, próba kontroli uniwersytetów; 01:38:05
  36. Konieczność dyskusji, co my – elita, intelektualiści – zrobiliśmy źle, że populizm doszedł do władzy; 01:39:30
  37. Potrzeba książki syntetyzującej historię drugiej wojny światowej; 01:44:25
In order to properly print this page, please use dedicated print button.