Nowy cmentarz żydowski w Augustowie założono około 1800 r. w pobliżu dzisiejszej ul. Zarzecze. Cmentarz zajmował działkę w kształcie wydłużonego prostokąta, o przybliżonych wymiarach 80 x 300 m. Jego teren otaczał parkan o wysokości 4 stóp. W południowo-wschodnim narożniku wzniesiono dom przedpogrzebowy[1.1]

Po 1941 r. obiekt uległ daleko posuniętej dewastacji. Nagrobki zostały wyrwane i użyte m. in. do utwardzania dróg i celów budowlanych. Przy ul. Zarzecze 2a zachował się budynek dawnego domu przedpogrzebowego, obecnie wykorzystywany jako lokal mieszkalny[1.2].

W 1981 r. z inicjatywy Żydów pochodzących z Augustowa i ich potomków, na cmentarzu urządzono lapidarium, do budowy którego wykorzystano nieliczne odnalezione nagrobki. W centralnej części lapidarium wzniesiono stylizowany na macewę pomnik z napisami w języku hebrajskim, polskim i angielskim: „Miejsce poświęcone. Na tym cmentarzu spoczywają tysiące Żydów, mieszkańców Augustowa i ziemi augustowskiej. Niech ich dusze będą związane w wieniec życia wiecznego. Fundatorzy: potomkowie rodzin pochodzących z Augustowa: Sokolski, Gradowski, Lewinson, Słowatycki. Wszyscy ci ludzie pochowani są w ziemi świętej, którą czcimy. Niech dusze ich będą związane w wieniec życia wiecznego”. Tuż obok znajduje się niewielka tablica z napisem w języku angielskim o treści: „Ku pamięci członków naszych rodzin, którzy zginęli podczas Holocaustu, nigdy nie doświadczyli pełnego i radosnego życia, żyjących przed odbudową ludu żydowskiego w kraju Izraela. Niech ich pamięć na zawsze będzie błogosławiona. Niech ich dusze znają tylko pokój. Umieszczono tu w dniu 17 sierpnia 2002 r., który odpowiada 9 elul 5762 r. przez członków rodzin: Weinberg (Szumski), Powombrowski, Rean (Rynkowski), Warsman, Fish Bein, Zakowski, Sinklair i Rosen”[1.1.2].

W ostatnich latach lapidarium było kilkakrotnie niszczone. Nieznani sprawcy na pomniku i zachowanych macewach malowali antysemickie i nazistowskie symbole.

Na cmentarzu okresowo przeprowadzane są podstawowe prace porządkowe, wykonywane przez Klub Historyczny  im. Armii Krajowej w Augustowie, członków OHP, uczniów Gimnazjum nr 2 im. Sybiraków i II Liceum Ogólnokształcącego w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie.

W październiku 2014 r. dzięki staraniom lokalnych społeczników, odzyskano kilka macew, które podczas II wojny światowej na rozkaz Niemców użyto do budowy schodów na posesjach przy ul. Kasztanowej. Nagrobki mają trafić na cmentarz[1.1.2].

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] 1) Szlaszyński J., Makowski A., Augustów: monografia historyczna, Augustów 2007, ss. 272-273.
  • [1.2] Bielawski K., Augustów [online] http://www.kirkuty.xip.pl/augustow.htm [dostęp: 06.04.2015].
  • [1.1.2] [a] [b] Bielawski K., Augustów [online] http://www.kirkuty.xip.pl/augustow.htm [dostęp: 06.04.2015].