Na początku XV w. pośród dąbrowy Gayle miał zostać wzniesiony zameczek krzyżacki, obok którego powstała wieś, lokowana w 1428 r. przez komtura bałgijskiego i wójta natangijskiego Josta Struppergera. W chwili lokacji osada liczyła 60 łanów z młynem. Zasadźcą i pierwszym sołtysem był Piotr Szulc, a mieszkańcom dano 15 lat wolnizny. W XV w. znajdowała się już tutaj parafia (stworzona i uposażona jeszcze w chwili lokacji), zaś miejscowość miała charakter rolniczo-usługowy. Słynęła z jarmarków (handel bydłem), na które ściągali kupcy z Prus oraz pobliskiego Mazowsza. Przyjęła się wówczas nazwa polska „Biała” (w wersji zgermanizowanej – Bialla), stanowiąca dosłowne tłumaczenie pruskiego miana Gayle.

W 1447 r. we wsi istniała karczma. Rozwój Białej nastąpił w XVI i XVII w. głównie dzięki kontaktom handlowym z Polską, z którą handlowano bydłem; urządzano tu duże jarmarki. W 1656 r. miejscowość została spalona przez Tatarów hetmana Gosiewskiego.

26 marca 1722 r., aby podźwignąć gospodarczo osadę i okolicę po epidemii dżumy z początku XVIII wieku, król Fryderyk Wilhelm I nadał Białej Piskiej prawa miejskie. Od tego czasu było to niewielkie, liczące ok. 600 mieszkańców, miasteczko funkcjonujące na pograniczu mazursko-mazowieckim, pozostające silnym wpływem niedalekiej Polski. Stąd wywodził się królewiecki duszpasterz polski Krzysztof Liebruder (1592–1659). Z kolei w latach 1826–1829 pastorem był tutaj Jan Szamborski (1780–1832), autor popularnych na Mazurach podręczników do nauki języka polskiego.

Silniejszy impuls rozwojowy dało miasteczku dopiero uruchomienie w 1883 r. linii kolejowej, dającej połączenie z Ełkiem i Piszem. Rozwinęła się wówczas lokalna gospodarka i przetwórstwo. W 1938 r. Niemcy przemianowali polskobrzmiącą nazwę „Bialla” na Gehlen, a następnie na Gehlenburg. W 1939 r. w mieszkały tu 2823 osoby.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, Biała była okresowo (1945–1946) siedzibą powiatu piskiego.

Drukuj