Pierwsi Żydzi pojawili się w Boguchwale w połowie XVIII wieku. Biskup sierakowski, wizytujący parafię w 1745 r., pisał, że „Żydzi zajęci są karczmarstwem, łamią święta katolickie, używając rodzin katolickich jako służby w swoje święta, wzbraniają się płacić Kościołowi Katolickiemu należny czynsz”[1.1].

Żydzi mieszkający na terenie gminy Boguchwała podlegali gminie wyznaniowej w Rzeszowie, która w tym czasie obejmowała miasto Rzeszów oraz 30 okolicznych wiosek. W 1757 r. do kasy synagogi rzeszowskiej wpłynęło 60 złotych z karczmy w Boguchwale[1.2]. Boguchwała była miejscowością o stosunkowo niewielkim odsetku ludności żydowskiej – na przełomie XIX i XX w. mieszkało tu kilkadziesiąt osób wyznania mojżeszowego.

Od 1870 r. miejscowy szynk dzierżawił Aaron Haar. W latach 70. XIX w. młyn (własność Straszewskich) dzierżawiony był przez Majera Silbermana. Pod koniec XIX w. okoliczne drogi powiatowe były obszarem działalności rozmaitych spółek żydowskich, trudniących się dzierżawą myta oraz dostarczaniem materiałów koniecznych do dobrego utrzymania dróg. Jedną z takich spółek tworzyli Majer Silbermann, Sussel Diamand i Leib Haar. Spółka ta za liczne nadużycia została obciążona grzywną, a jej wspólnicy trafili na 8 dni do aresztu[1.3].  W 1912 r. spore przedsiębiorstwo prowadził Naftali Kruger, który zajmował się wyrębem lasu.

Wojska niemieckie zajęły Boguchwałę 6 września 1939 roku. Lata okupacji przebiegały pod znakiem terroru, wywózek przymusowych do Niemiec oraz prześladowania ludności żydowskiej. W dniu 7 marca 1940 r. na terenie gminy powołano Judenrat der Gemeinde – Radę Żydowską, w której stanowisko zastępcy przewodniczącego objął Dawid Goldblatt z Boguchwały. Po likwidacji getta w Krakowie (lipiec 1941) około 50 Żydów zostało zesłanych do Boguchwały. 8 maja 1942 r. zostali oni odesłani do Rzeszowa. Żydzi na stałe mieszkający w Boguchwale zostali natomiast przeniesieni do Czudca. Znalazły się tam rodziny Apfelbaumów, Goldblattów, Hirschornów, Kranzów, Leberów, Reichentheilów, Sturmlauferów [1.4].  Na początku lipca 1942 r. Żydzi z okolicznych miasteczek zostali przetransportowani do getta w Rzeszowie, które zostało zlikwidowane w dniach 7–15 lipca 1942 roku.

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Archiwum Diecezji Przemyskiej, rkps 181, ks. 38.
  • [1.2] Nieć J., Rzeszowskie za Sasów, Rzeszów 1938, s. 140.
  • [1.3] Akta Miasta Rzeszowa, sygn. 1336, 1337.
  • [1.4] Archiwum Państwowe w Rzeszowie, Żydowska Gmina Wyznaniowa w Czudcu, sygn. 19.