W 1897 r. powstała w Białymstoku pierwsza komórka lewicowej partii Bund. Ze względu na przemysłowy charakter miasta, partia ta szybko stała się najsilniejszą i najbardziej wpływową żydowską siłą polityczną w mieście. Za panowania cara Mikołaja II Białystok pełnił nawet rolę kwatery głównej Komitetu Centralnego Bundu. Zorganizowano tu pierwsze na ziemiach polskich masowe strajki robotników. W Białymstoku miały też miejsce pierwsze masowe aresztowania bundowców, przeprowadzone przez carską policję.

W okresie międzywojennym, w warunkach zachodzących przemian gospodarczych, tj. utraty rosyjskich rynków zbytu i upadku wielu fabryk oraz rosnącego gwałtownie bezrobocia, przedwojenni działacze białostockiego Bundu stracili poparcie, a znaczna część aktywistów znalazła się pod silnym wpływem ruchu komunistycznego. Pomimo jednak niesprzyjającej początkowo sytuacji, dzięki działalności szerokiej sieci szkół i instytucji społeczno-kulturalnych, promujących język i kulturę jidysz, udało się odbudować struktury i odzyskać poparcie miejscowego proletariatu. Wróciwszy na pozycję najsilniejszej i najbardziej wpływowej partii politycznej w mieście, międzywojenny Bund występował zarówno przeciwko antysemityzmowi, jak ideologii komunistycznej.

Oddział Bundu istniał w Białymstoku także w pierwszych latach powojennych. Funkcjonował do 1949 roku.

Bibliografia
  • Bialystok, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. Sz. Spector, G. Wigoder, t. I, New York 2001, ss. 138–139; 
  • Nowogrodzki E., The ‘Bund’ in Bialystok, [w:] The Bialystoker Memorial Book, New York 1982, ss. 22–24.
Drukuj