Początki późniejszego miasta wiążą się z powstaniem w XIII w. osady leżącej u stóp grodu książęcego strzegącego przeprawy przez Czarną Przemszę. Pierwsze drewniane umocnienia zostały zniszczone w 1241 r. przez najazd tatarski. Pierwsze wzmianki w dokumentach o wsi Będzin pochodzą z 1301 roku. W 1358 r. Będzin otrzymał od króla Kazimierza III Wielkiego magdeburskie prawa miejskie. W 1364 r. w trakcie fortyfikowania ważnego odcinka granicy z czeskim ówcześnie Śląskiem miasto obwiedziono murami obronnymi i wzniesiono kamienny zamek, zachowany do dzisiaj w formie po restauracji w XIX i XX wieku. Twierdza stała się ośrodkiem zespołu dóbr monarszych (starostwa niegrodowego).

Od XIV  w. aż po rozbiory miasto leżało w granicach powiatu proszowickiego województwa krakowskiego. W 1424 r. Będzin stał się na krótko ośrodkiem polskiego husytyzmu. W 1457 r. miasto zostało zniszczone w wyniku najazdu żołnierzy księcia oświęcimskiego Jana. W 1588 r. na zamku będzińskim więziono szczególnego jeńca — arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, niedoszłego króla polskiego, pokonanego pod Byczyną przez hetmana Jana Zamoyskiego, stronnika Zygmunta III Wazy.  W 1616 r. miasto strawił wielki pożar, a w 1655 r. zniszczyli Szwedzi. Odrodzeniu gospodarczemu w XVIII w. zaczęło sprzyjać odkrycie złóż węgla kamiennego. U schyłku istnienia Rzeczypospolitej Będzin liczył ok. 1 tys. mieszkańców.

Od 1795 r. Będzin znajdował się w zaborze pruskim (Nowy Śląsk), od 1807 roku w Księstwie Warszawskim (departament kaliski, a od 1809 r. — krakowski), od 1815 r. w Królestwie Polskim (województwo krakowskie, gubernia radomska, a w końcu piotrkowska). Pierwszą kopalnię węgla kamiennego uruchomiono w 1825 r., a samo miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1867 r. z powiatu olkuskiego wydzielono odrębny powiat będziński.

Podczas I wojny światowej w latach 1914–1918 Będzin okupowały wojska niemieckie. Po odzyskaniu niepodległości miasto weszło w skład województwa kieleckiego.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. Będzin zajęły wojska niemieckie. Będzin został włączony do Rzeszy, w wyniku czego nastąpiły masowe deportacje Polaków do Generalnej Guberni. Na początku 1940 r. Niemcy utworzyli w Będzinie getto, w którym zgromadzili ok. 30 tys. Żydów. — zlikwidowane w sierpniu 1943 roku. Okupanci wymordowali ogółem ok. 25 tys. będzinian, czyli 50% ogółu mieszkańców. W styczniu 1945 roku Będzin zajęły wojska sowieckie.

Po wojnie powiat będziński (istniejący do 1975 r. i ponownie od 1999 r.) znalazł się w granicach województwa śląskiego, a następnie katowickiego. W 2013 r. w Będzinie żyło 58 tys. mieszkańców.

Bibliografia

  • Błaszczyk W., Będzin przez Wieki. Dzieje miasta i jego rozwoju urbanistyczno-przestrzennego od średniowiecza do połowy XX w., Poznań 1982.
  • Krajniewski J., Będzin. Początki miasta, Będzin 2008.
  • Przemsza-Zieliński J., Przesławne królewskie miasto Będzin i najbliższe okolice od Bobrownik do Żychcic, Sosnowiec 1998.
Drukuj