Pierwsza wzmianka o osadzie Bychawa pochodzi z 1325 roku. W XIV w. była wsią rycerską w posiadaniu rodu pieczętującego się herbem Ossoria. Przez miejscowość przechodził szlak wiodący z Lublina do Szczebrzeszyna, Przemyśla, Jarosławia i Lwowa, a także drogi pośledniejsze, łączące Krasnystaw, Chełm i Łęczną z Sandomierzem, Kazimierzem, Opolem Lubelskim, Kraśnikiem i Urzędowem. Sprzyjało to przekształceniu wsi w miasto.

W 1537 r., za sprawą Mikołaja Pileckiego herbu Leliwa, król Zygmunt I Stary wydał akt lokacji Bychawy na prawie magdeburskim. Nowe miasto otrzymało przywilej na organizowanie cotygodniowych targów oraz dwóch jarmarków.
W połowie XVI w. Bychawa znalazła się w rękach Myszkowskich, gorących zwolenników reformacji. Jeszcze przed 1560 r. tutejszy kościół parafialny został przekształcony na zbór kalwiński, działający do końca XVI lub początku XVII stulecia. Odbywały się tu synody, utworzono szkołę. Od lat 70. XVI w., obok ludności katolickiej i protestanckiej, w mieście pojawili się także Żydzi. Pod koniec tego stulecia żyło tu ok. 1000 mieszkańców.

Na przełomie XVI i XVII w. Bychawa przeszła we władanie rodu Wierzbickich. W 1648 r. miasto padło łupem wojsk kozackich. W XVIII w. Bychawa była przedmiotem sporów i procesów pomiędzy kolejnymi dziedzicami.

W 1795 r. w wyniku III rozbioru Polski Bychawa znalazła się w zaborze austriackim (Nowa Galicja), w 1809 r. — w Księstwie Warszawskim (departament lubelski), a w 1815 r. — w Królestwie Polskim (województwo, a następnie gubernia lubelska). Jeszcze w 1802 r. właścicielem miasta został Karol de Campo Scipio, które rządy doprowadziły dobra bychawskie do upadku. W 1869 r. Bychawa wraz z ponad 300 innymi miastami Kongresówki utraciła prawa miejskie.

Pod koniec XIX w. obroty na bychawskich jarmarkach szacowano na 6 tys. rubli rocznie. Były to drugie największe po Łęcznej jarmarki na terenie guberni lubelskiej. Pod koniec stulecia Bychawa zaczęła podnosić się z upadku — w mieście i okolicznych wsiach powstało kilka placówek oświatowych, wybudowano szpital i dom ludowy, założono kasę Bychawskiego Towarzystwa Kredytowego i Spółdzielnię Spożywców „Jedność”.

W okresie międzywojennym Bychawa była typowym sztetlem — rolniczo-rzemieślniczo-handlowym miasteczkiem, zamieszkałym (według spisu z 1921 r.) przez 1,9 tys. Żydów i 1 tys. katolików. W latach 20. i 30. XX w. działały tu polskie i żydowskie partie polityczne, różnego rodzaju organizacje społeczno-kulturalne oraz liczne placówki oświatowe (w tym kilka szkół żydowskich).

We wrześniu 1939 r. Bychawę zajął Wehrmacht. W utworzonym przez Niemców getcie zamknięto ok. 2,7 tys. Żydów, skąd wywieziono ich najpierw do getta w Bełżycach, a potem do obozów zagłady. Podczas II wojny światowej zginęło ponad 65% ludności miasta.

W 1958 r. Bychawa odzyskała prawa miejskie. Już dwa lata wcześniej ustanowiono tu ośrodek nowego powiatu województwa lubelskiego. Powiat istniał do reformy administracyjnej w 1975 roku.

Bibliografia

  • Dzieje Bychawy, red. R. Szczygieł, Bychawa – Lublin 1994.
Drukuj