Mała Synagoga w Chełmie (skrzyżowanie ul. Krzywej i Mikołaja Kopernika 8) została zbudowana w latach 1912–1914 ze składek ludności żydowskiej.

Murowany budynek synagogi powstał na planie prostokąta. Posiada liczne elementy secesyjne. Pierwotnie wnętrze synagogi było bogato zdobione. Aron ha-kodesz ulokowano na wschodniej ścianie w sali modlitewnej na parterze. Na środku pomiędzy czterema masywnymi filarami znajdowała się bima otoczona kutą, pomalowaną na złoto balustradą. Ściany oraz sklepienia udekorowano barwnymi polichromiami. Synagoga posiadała okna zakończone półkoliście. Część frontowa była wyższa od głównego korpusu, mieściła dawniej przedsionek, a nad nim babiniec. Obok bożnicy zachował się dawny dom rabina, wybudowany w 1914 r. (obecnie budynek mieszkalny).

W okresie międzywojennym w jednym z pomieszczeń swoje siedziby miały towarzystwo opieki nad ubogimi oraz szkoła talmudyczna. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali i następnie spalili synagogę. W 1955 r. część budynku gruntownie wyremontowano i urządzono w nim skład mąki[1.1]. Kilka pokoi zajmowała wówczas ocalała rodzina żydowska, która utrzymywała tutaj izbę modlitewną. W 1984 r. budynek synagogi stał się własnością Naczelnej Organizacji Technicznej (NOT). W latach 1984–1987 Społeczny Komitet Budowy Domu Technika przeprowadził remont bożnicy. Po kilkudziesięciu latach utrzymanie zabytkowego budynku okazało się dla NOT-u zbyt kosztowne, więc w czerwcu 2004 r. zdecydowała o sprzedaży budynku. Do zakupu budynku zachęcano m.in. Gminę Wyznaniową Żydowską w Warszawie. Ostatecznie budynek synagogi został kupiony przez prywatnego przedsiębiorcę[1.2].

Nowy nabywca przez pewien czas nie ujawniał swoich danych. Wkrótce w lokalnej prasie ukazały się ogłoszenia o możliwości organizowania w budynku bożnicy przyjęć weselnych. W 2006 r. właściciel na frontowej ścianie umieścił drewnianą belkę z napisem „McKenzie Saloon”. Wewnątrz synagogi na ścianach zawieszono repliki koltów, kowbojskie kapelusze oraz zdjęcia indiańskich wodzów. Pomimo sprzeciwu konserwatora zabytków w budynku organizowane są wesela. W Chełmskim Ośrodku Informacji Turystycznej znajduje się sfinansowana z dotacji UE tablica opisująca historię synagogi. Miała ona być elementem szlaku turystycznego prowadzącego po zabytkach Chełma. Jednak właściciel bożnicy otwarcie nie zgadza się na jej zawieszenie.

Zaistniałą sytuację opisał zbulwersowany całym wydarzeniem Jan Cudak – Amerykanin polskiego pochodzenia, który osiedlił się w Chełmie kilka lat wcześniej. Jego zdaniem umieszczenie w budynku synagogi lokalu, który swoim charakterem nawiązuje do najtragiczniejszych wydarzeń w historii Stanów Zjednoczonych – masakry rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej – stanowi podwójne zbezczeszczenie tego obiektu. Artykuł autorstwa Cudaka ukazał się na Forum ZNAK. Komitet Chełmski w Izraelu wystosował list do prezydenta miasta Krzysztofa Grabarczuka, w którym postulował, by synagoga znalazła właściwe przeznaczenie, oraz nawoływał lokalną społeczność do zachowania szacunku dla tego miejsca. Synagogą zainteresowali się również dziennikarze z „Daily News” i „New York Sun” oraz wpływowa Liga Przeciw Zniesławianiu[1.3].

Drukuj
Przypisy