Synagoga Nowomiejska w Dębicy (ul. Krakowska 3) została wybudowana w drugiej połowie XVIII wieku w stylu późnobarokowym. Została oznaczona na austriackim planie katastralnym z 1849 roku (arkusz nr 6)[1.1].

Budowla jest orientowana. Sala główna umieszczona została od północnego-wschodu, ma kształt prostokąta o wymiarach 16 na 30 m, poprzedzona od zachodu węższym przedsionkiem, od południa otoczona jest przybudówkami. Nad przedsionkiem mieścił się babiniec. Trójnawowa sala modlitw jest przekryta płaskim stropem (dawniej ze sklepieniami żaglastymi we wszystkich przęsłach). Na ścianach znajdowały się polichromie. Wnętrze jest obecnie pozbawione jest wszelkich śladów pierwotnego wyposażenia[1.2].

Podczas II wojny światowej Niemcy całkowicie spalili wnętrze synagogi. Po 1945 r. budynek był przeznaczony na magazyn zboża, następnie w 1954 r. został odremontowany i przeznaczony na obiekt handlowy – halę targową. W czasie remontu wykorzystano materiały z rozebranej w tym czasie Synagogi Staromiejskiej przy ul. Wielopolskiej.  W protokole zdawczo-odbiorczym z 3 kwietnia 1954 r. tak opisano stan budynku:

Całość budynku zamknięta i pokryta dachem. Mury z cegły – fundamenty częściowo z kamienia. Całość otynkowana zewnątrz, zaś tynki wewnętrzne wypalone w czasie działań wojennych (...). Konstrukcja dachu za wyjątkiem drobnych brakujących części oraz wymiany przegniłych elementów jest kompletna i nakryta blachą w 40% zniszczona (...). Wewnątrz znajdują się cztery filary oraz ściany działowe dźwigające na sobie sklepienie nad całością budynku. Budynek ten posiada 7 szt. okien żelaznych nieoszklonych i przepalonych podczas pożaru, posiada dwie bramy dębowe w stanie średnim oraz jedne drzwi prowizorycznie zaszalowane deskami. Budynek wymaga kapitalnego remontu i zabezpieczenia przed wpływami atmosferycznymi[1.3].

W 1994 r. budynek ponownie wyremontowano, z przeznaczeniem na muzeum, którego część miała być poświęcona historii Żydów dębickich. W 1997 r. odzyskała go gmina żydowska w Krakowie, która ponownie przeznaczyła synagogę na galerię handlową. Handel do dziś odbywa się w budynku[1.4]

Pomimo zniszczenia i zaniedbana budynek zachował zewnętrzne cechy architektury synagogalnej, wyróżniające go spośród otoczenia. Listwowe obramienia ścian i półkoliście zamknięte okna są jedynymi ozdobnymi akcentami późnobarokowej budowli. Dawną salę modlitewną dzielą cztery masywne, wieloboczne filary tworząc dziewięć pól, na których obecnie znajdują się stoiska handlowe. Na budynku znajduje się tablica informacyjna o historii obiektu.

 

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] 1849 r., Stadt Dębica in Galizien, Tarnower Kreis, Zidek, rkps, wbw., 65 x 52, 1:2880. AP Przemyśl, Arch. Geod., 60.
  • [1.2] Wilczyk W., Niewinne oko nie istnieje, Kraków 2009, s. 138.
  • [1.3] Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966 (wybór materiałów), Kraków 2006, s. 413.
  • [1.4] Dawna Synagoga Nowomiejska w Dębicy [online] http://www.czasnawypoczynek.pl/Atrakcje,D%C4%99bica,C003516,Dawna+Synagoga+Nowomiejska+w+D%C4%99bicy [dostęp: 29.01.2015].