Cmentarz żydowski w Dzierżoniowie (ul. Bielawska 18) został założony 16 maja 1825 roku. Można na nim podziwiać grupę nagrobków i bramę z wykutą nad wejściem datą budowy – 1843 oraz datą powiększenia nekropolii – 1851.

Do dzisiejszego dnia zachowało się ok. 100 nagrobków. Na ich podstawie można śledzić zmiany zachodzące w społeczności żydowskiej miasta. Bogata symbolika i język, w którym upamiętniono zmarłego, mówi o pochodzeniu, pozycji i stopniu asymilacji poszczególnych osób. Napisy na kamieniach nagrobnych są w różnych językach. Najstarsze inskrypcje z połowy XIX w. są w języku hebrajskim. Powstałe w okresie emancypacji Żydów zawierają teksty zarówno po hebrajsku, jak i po niemiecku. Niektóre nagrobki mają inskrypcje wyłącznie w języku niemieckim, co wskazuje na duży stopień asymilacji z niemiecką społecznością. Wiele macew z okresu sprzed II wojny światowej pozbawionych jest symboliki. Są proste w wyrazie, zawierają jedynie informacje, kim była osoba zmarła. Wiąże się to zapewne z odchodzeniem społeczności Żydów dzierżoniowskich od tradycyjnych form religijnych, a przyjmowaniem zwyczajów chrześcijańskich.

Na tym samym cmentarzu znajdują się także nagrobki powojenne, na których znajdziemy teksty zarówno w języku polskim jak i hebrajskim. Są one również bogatsze o symbole religijne, co potwierdza silniejszą religijność ludności żydowskiej przybyłej po wojnie do Dzierżoniowa z obszarów Polski i Związku Radzieckiego. Warto nadmienić, iż na jednej z leżących płyt widnieje napis po hebrajsku i rosyjsku, bez informacji w języku polskim.

Cmentarz obecnie zajmuje obszar około 0,4 ha i jest otoczony ogrodzeniem, z zachowaną oryginalną bramą wejściową.  Wśród zachowanych mogił znajdziemy m. in. nagrobek królewskiego radcy sanitarnego i doktora medycyny Maxa Herrnstadta (1850-1927) oraz rentiera Saula Barwalda (1840-1916). Zachowany dom przedpogrzebowy pełni obecnie funkcje mieszkalne. Cmentarz dzierżoniowski jest jednym z czterech czynnych cmentarzy żydowskich na Dolnym Śląsku. Ostatni pochówek miał tu miejsce w 2015 r., pochowano wtedy Taubę Gingold z Bielawy.

Bibliografia

  • Dzierżoniów, [w:] Borkowski M., Kirmiel A., Włodarczyk T., Śladami Żydów. Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Ziemia Lubuska, Warszawa 2008, s. 21.
  • Dzierżoniów, [w:] Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego [online], https://fodz.pl/?d=10&id=362&l=pl [dostęp: 08.05.2020].
  • Nowotny S., Wypisy z kroniki miasta powiatowego Dzierżoniowa autorstwa Augusta Sadebecka, „Rocznik Dzierżoniowski” 2003, t. 13.
Drukuj