Drohobycz już w średniowieczu odgrywał ważną rolę gospodarczą, co było związane z jego usytuowaniem w pobliżu żup solnych. W XV w. wśród ich dzierżawców znajdowało się kilku Żydów – w 1404 r. Wołoczko, w 1425 r. Dzatko, w latach 1452–1454 Natka ze Lwowa, a w latach 1471–1472 Szimszon z Żyrardowa. Ich działalność przyciągała do miasta innych Żydów. Początkowo ich główne źródło utrzymania stanowiły kopalnie soli i koncesje, a także pobieranie podatków i produkcja wódki. W tym czasie w mieście mogli mieszkać tylko ci Żydzi, którzy dzierżawili kopalnie soli[1.1].

Od 1556 r. Żydzi w Drohobyczu zajmowali się handlem i przemysłem. Jako dzierżawcy miejscy pobierali myto, a od 1652 r. trudnili się również dzierżawieniem propinacji. Na początku XVI w. władze Drohobycza otrzymały bowiem prawo do opodatkowania napojów i soli, co stanowiło prawną podstawę do późniejszego scedowania na Żydów pobierania podatków i licencjonowania handlu w tych branżach.

Żydzi szybko stali się poważnymi konkurentami dla mieszczan chrześcijańskich, którzy chcieli usunąć ich z Drohobycza. W 1578 r. król Stefan Batory wydał prawo zabraniające Żydom przebywania w mieście poza dniami targowymi (przywilej de non tolerandis Judaeis), podtrzymując tym samym dawne, zwyczajowe zakazy osiedlania się ludności żydowskiej w Drohobyczu. Rozporządzenie to nie było, co prawda, przestrzegane. Niemniej jednak zakaz istniał i w 1616 r. podskarbi wielki koronny i starosta drohobycki Jan Mikołaj Daniłowicz (ok. 1607–1649) wydzierżawił im w swojej jurydyce „łan ziemi lwowskiej”, czyli około 30 morgów ziemi, na której mogli się budować, za co mieli płacić roczny czynsz. Tak powstała osada, a następnie dzielnica żydowska – „Łan”. W 1634 r. Władysław IV potwierdził prawo Żydów do mieszkania na tym obszarze[1.2].

W trakcie lustracji 1663 r. mieszkańcy miasta żądali wypędzenia kupców żydowskich. Lustracja trwała trzy dni i objęła przegląd ksiąg i dokumentów miejskich, sprawdzenie stanu obwarowań ratusza, kościoła i studni, a także rozpatrzenie skarg. Lustratorami królewskimi, których wyznaczono do skontrolowania województw bełskiego, wołyńskiego i podolskiego, zostali kasztelan wołyński Jan Lubowicki, pisarz ziemski halicki Jerzy Mrozowicki oraz pisarz skarbu koronnego Stanisław Makalski. Zdecydowali oni, że donacja dokonana przez Daniłowicza była legalna[1.3].

Rok później, w 1664 r. Żydzi uzyskali pozwolenie na posiadanie kramów w Drohobyczu. W 1685 r. w mieście było już 40 żydowskich kramów oraz 2 szynki. Żydzi zajmowali się również rzemiosłem, np. gorzelnictwem czy miodosytnictwem[1.4].

W 1785 r. Żydzi z przedmieść Drohobycza mieli się przenieść do dzielnicy Łan w ciągu sześciu tygodni. Również to rozporządzenie nie zostało w pełni wykonane. Po znalezieniu się miasta w zaborze austriackim, Żydów jednak zmuszono do opuszczenia centrum miasta i wysoko opodatkowano. Dopiero w 1822 r. wrócili do centrum Drohobycza jako mieszkańcy i kupcy. Ich sytuacja poprawiła się ponownie w połowie XIX w., co było związane z rozwojem miejscowego przemysłu naftowego. Żydzi aktywnie uczestniczyli w wydobyciu oraz przetwórstwie ropy. Pod koniec XIX w. w ich rękach znajdowało się 10 z 12 rafinerii, a 80% pracowników stanowili Żydzi. Do nich należało też 7 z 9 destylarni ropy. Prowadzili również wszystkie garbarnie (w liczbie pięciu), białoskórnie oraz wiele browarów piwnych i gorzelni, a nawet warzelnię soli[1.5].

W okresie międzywojennym w Drohobyczu funkcjonowały słynne Zakłady Graficzne, stworzone przez Arona Hersza Żupnika (1848–1917). W 1935 r. wydały one m.in. informator o kondycji i walorach zdrowotnych Truskawca, mieście położonym 8 km od Drohobycza[1.6]. Kramy żydowskie mieściły się w podcieniach ratusza; nowy ratusz został wybudowany w latach 1926–1929 – poprzedni gmach z 1824 r. okazał się zbyt mały dla szybko rozwijającego się miasta, co było związane z boomem naftowym[1.7].

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] Drohobycz, [w:] Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, red. A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Warszawa 2000, s. 74; Drohobycz, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. I, red. S. Spector, G. Wigoder, E. Wiesel, New York 2001, s. 333; A Brief History of Drohobycz, JewishGen [online] http://kehilalinks.jewishgen.org/drohobycz/shtetls/shtetls_histdrohob.asp [dostęp: 21.01.2015].
  • [1.2] Drohobycz, [w:]vHistoria i kultura Żydów polskich. Słownik, red. A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Warszawa 2000, ss. 74–75; Drohobycz Feliksa Lachowicza, red. B. Długajczyk, Olszanica 2009, ss. 80, 190; Mściwujewski M., Królewskie Wolne Miasto Drohobycz, Lwów – Drohobycz 1929, s. 23; A Brief History of Drohobycz, JewishGen [online] http://kehilalinks.jewishgen.org/drohobycz/shtetls/shtetls_histdrohob.asp [dostęp: 21.01.2015].
  • [1.3] Drohobycz Feliksa Lachowicza, red. B. Długajczyk, Olszanica 2009, ss. 98, 190.
  • [1.4] Drohobycz, [w:] Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, red. A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Warszawa 2000, s. 75.
  • [1.5] Drohobycz, [w:] Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, red. A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Warszawa 2000, s. 75; Mściwujewski M., Królewskie Wolne Miasto Drohobycz, Lwów – Drohobycz 1929, s. 23; Drohobycz, [w:] Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1881, s. 151; Drohobycz, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. I, red. S. Spector, G. Wigoder, E. Wiesel, New York 2001, s. 333.
  • [1.6] Nicieja S. S., Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych, t. II, Opole 2013, ss. 20, 23.
  • [1.7] Drohobycz Feliksa Lachowicza, red. B. Długajczyk, Olszanica 2009, ss. 190, 194.