Początek organizacjom społecznym w Grodzisku Mazowieckim dały żydowskie stowarzyszenia zawodowe i cechy, skupiające głównie miejscowych rzemieślników, starających wspierać się nawzajem w konkurencji z chrześcijanami. Rozwinęły się one zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej.

W międzywojniu działały w mieście oddziały wielu żydowskich partii politycznych, m. in. Bundu, do którego należeli robotnicy, zatrudnieni w warsztatach i zakładach przemysłowych, m.in. garbarniach. W latach trzydziestych XX w. środowiska te organizowały strajki robotnicze, m. in. 24 lutego 1933 r. miał miejsce strajk w garbarni Mejlocha Hajdenkruka, a 2. marca 1933 r. – w garbarni Fiszela Lewinzona[1.1].

W okresie II Rzeczyspolitej w Grodzisku Mazowieckim działał również żydowski klub sportowy. Ukazywał się także tygodnik w języku jidysz „Dos Grodzisker Wort”. W jedynym zachowanym numerze znalazła się informacja o uroczystej akademii Poalej Cijon z okazji otwarcia konferencji okręgowej tej partii w Grodzisku Mazowieckim. Referaty wygłosili inż. Rajs i Klotnicka. Następnie H. Żyrkowski wykonał kilka pieśni. Konferencja zakończyła się odegraniem Techzakny[1.2].

W dwudziestoleciu międzywojennym Żydzi włączali się też w życie samorządowe miasta[1.3]. W pierwszej powojennej radzie miasta, wybranej w styczniu 1917 r. i uzupełnionej w 1918 r., zasiadła aż jedna trzecia Żydów; później ta liczba zmalała. Radni najczęściej wywodzili się z syjonistów, należących do Poalej Syjon. Żydzi nie stronili także od członkostwa w formujących się organizacjach ogólnomiejskich, takich jak Grodziskie Towarzystwo Ogniowe, powstałe w 1903 roku.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Dymek B., Grodzisk Mazowiecki w latach 19141939, [w:] Dzieje Grodziska Mazowieckiego, red. J. Kazimierski, Warszawa 1989, s. 192.
  • [1.2] „Dos Grodzisker Wort” [online] http://akcjalokalna.home.pl/kreator/data/documents/grodzisker=20wort.pdf [dostęp: 01.10.2014].
  • [1.3] Krawczyk J., Grodziscy Żydzi, „Bogoria. Grodziskie Pismo Społeczno-Kulturalne” 1999, nr 89, s. 10.