Prawdopodobnie na terenie miasta istniał nieznany z nazwy słowiański gród, którego założenie polska tradycja przypisuje Bolesławowi III Krzywoustemu w 1108 roku.

Początki Jeleniej Góry w dzisiejszej postaci datują się jednak przypuszczalnie dopiero na połowę XIII wieku. Związane są z akcją osadniczą kolonistów niemieckich, prowadzoną przez Bolesława II Rogatkę. Dogodne usytuowanie osady na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych do Czech i Niemiec umożliwiło prężny rozwój. Młode miasto otrzymywało od śląskich władców liczne przywileje. W następnych stuleciach zasłynęło z wyrobu i eksportu płótna, było także ośrodkiem górnictwa i hutnictwa. Data uzyskania praw miejskich jest bliżej nieznana, można jednak przyjąć, że osada rzemieślniczo-targowa od początku uzyskała status miejski i odpowiednie rozplanowanie przestrzenne, otrzymując nazwę „Hirschberg”.

W 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie, a w 1527 r., po śmierci króla Ludwika, ostatniego z Jagiellonów na tronie czeskim – miasto znalazło się w granicach monarchii Habsburgów. Po wojnie trzydziestoletniej Jelenia Góra stała się jednym z najbogatszych miast na Śląsku. Pomyślny rozwój przerwany został w 1742 r., kiedy to Śląsk został zbrojnie wcielony do państwa pruskiego, co odcięło miasto od dotychczasowych rynków zbytu.

Wiek XIX znów jednak okazał się dla Jeleniej Góry pomyślny. Pojawiły się inwestycje przemysłowe, wzrósł też gwałtownie ruch turystyczny w Karkonoszach, dla którego Jelenia Góra stanowiła naturalną bazę wypadową. Do dalszego wzrostu gospodarczego przyczyniło się doprowadzenie linii kolejowych – w 1866 r. od strony Zgorzelca oraz w 1867 r. z Wrocławia.

W czasie II wojny światowej miasto nie doznało żadnych zniszczeń. Zostało zajęte przez wojska radzieckie dopiero po kapitulacji Niemiec w dniu 8 maja 1945 roku. Wskutek ustaleń jałtańsko-poczdamskich Jelenia Góra została przyłączona do Polski, a zamieszkujący ją Niemcy zostali przymusowo wysiedleni. Na ich miejsce przybyli polscy przesiedleńcy z Kresów.

Po II wojnie światowej Jelenia Góra zachowała status miasta powiatowego, a w 1975 r. została stolicą nowego województwa, na co miała wpłynęła nie tylko jej silna pozycja gospodarcza w regionie, ale i kulturalna. Po reformie administracyjnej w 1999 r. województwo jeleniogórskie stało się częścią składową województwa dolnośląskiego, a miasto powróciło do rangi stolicy powiatu.

Nota bibliograficzna

  • Jelenia Góra: zarys rozwoju miasta, Wrocław 1989.
  • Jessen H., Hirschberg: Loblied der Zeitgenossen, Würzburg 1959.
  • Strehblow B., Das alte Hirschberg zwischen Handel und Poesie: eine 700jährige Stadt im Herzen Europas im Spiegel, Husum 1992.
  • Vogt M., Illustrierte Chronik der Stadt Hirschberg in Schlesien, Hirschberg i. Schles. 1876.
  • Vogt M., Ilustrowana kronika miasta Jelenia Góra na Śląsku zawierająca jego historyczno-topograficzny opis, Jelenia Góra 2008.
  • Wiącek U., Opowieści o Jeleniej Górze, Jelenia Góra 1987.
  • Wiklik C., The Mysteries of Jelenia Góra: the towers, bastions and secret spots..., Jelenia Góra 2009.
  • Wiklik C., Sekrety Jeleniej Góry: wieże, baszty, zaułki..., Jelenia Góra 2009.
  • Żuk L., Z dziejów miasta Jelenia Góra: Mons Cervi – Hirschberg, Jelenia Góra 2013. 
Drukuj