21 września 2022 r. się odbyła ceremonia prezentacji nowego oznakowania cmentarza żydowskiego w Janowie Lubelskim. Wydarzenie zainicjowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wspólnie zorganizowały Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz partnerzy lokalni – Janowskie Stowarzyszenie Ławeczka Dialogu i  Fundacja Muzeum Historii Fotografii.

Podczas uroczystości po raz pierwszy zaprezentowana została tablica informacyjna, umieszczona na zabytkowym fragmencie muru cmentarza przy ul. Wojska Polskiego. Na tablicy w kształcie nawiązującym do macewy zastosowano nowoczesną formę upamiętnienia w postaci znaku QR, odsyłającego do szerszej charakterystyki nekropolii, umieszczonej na portalu zabytek.pl.

Uroczystość otworzył i poprowadził przedstawiciel Janowskiego Stowarzyszenia Ławeczka Dialogu Zbigniew Nita. Następnie list od sekretarza stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Jarosława Sellina, odczytała Anna Czerwińska-Walczak – wicedyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Zygmunt Stępiński przypomniał sięgającą połowy XVI w. historię Żydów janowskich oraz imię Gerszona – pierwszego Żyda, odnotowanego na tych ziemiach.

O wadze oznakowania miejsca pochówku Żydów janowskich z punktu widzenia judaizmu opowiedział Witold Wrzosiński – przedstawiciel Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, dyrektor warszawskiego cmentarza żydowskiego przy ul. Okopowej: „Jedną z ważniejszych micw, czyli dobrych uczynków czy obowiązków wierzącego Żyda, jest pochowanie zmarłego i oznaczenie miejsca pochówku. Z punktu widzenia judaizmu jego historia w tym momencie tak naprawdę dopiero się zaczyna. Przeżył całe życie, ale będzie teraz czekał na przyjście Mesjasza i życie wieczne. To miejsce nie może być naruszone. Dlatego tak ważne jest oznaczanie, dlatego znak z punktu widzenia judaizmu jest nawet istotniejszy niż bardzo cenne i też chwalebne sprzątanie cmentarzy, koszenie ich, grabienie. Ale sam znak to jest to, co jest największą micwą”. 

Głos zabrali także wicewojewoda lubelski Bolesław Gzik oraz poseł na Sejm RP Jerzy Bielecki. W imieniu społeczności żydowskiej z Lublina za zaangażowanie upamiętnianie Żydów z Lubelszczyzny dziękowała Józefina Ciepiela-Bakall.

– Kamienie, które widzicie przed sobą, symbolizują, że nigdy nie zapomnimy o janowskich Żydach. A tablica na cmentarnym murze to wspaniały znak, że w tym miejscu, jest cmentarz żydowski. Odnawianie cmentarza to jedno z wielu działań, jakiego podejmują się członkowie Janowskiego Stowarzyszenia „Ławeczka Dialogu”. Jesteśmy pewni, że jeszcze wiele razy będziemy mogli opowiadać o tym co dla historii społeczności żydowskiej Janowa robi dla nas ta wyjątkowa grupa ludzi. Składamy serdeczne podziękowania dla wszystkich partnerów za pomoc w sprawie upamiętnienia i oznakowania cmentarza – napisała w swoim liście, odczytanym przez Justynę Fliss ze stowarzyszenia „Ławeczka Dialogu”, przewodnicząca Organizacji Żydów z Janowa Lubelskiego w Izraelu Zafrira Malovany Shmukler.

Na zakończenie ceremonii uczestnicy złożyli, zgodnie z tradycją żydowską, kamyki oraz zapalili znicze.

Uroczystość poprzedziły wydarzenia towarzyszące, skierowane do społeczności lokalnej. Odbyły się warsztaty edukacyjne dla uczennic i uczniów Liceum Ogólnokształcącego im. Bohaterów Porytowego Wzgórza oraz Publicznej Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Jana Zamoyskiego w Janowie Lubelskim.  Pozwoliły one uczestniczkom i uczestnikom poznać inny wymiar historii własnej miejscowości oraz poszerzyć wiedzę na temat tradycji związanych z cmentarzami żydowskimi. Szkoła otrzymała również zestaw edukacyjny pt. „Muzeum w pudełku. Miasteczko Malki”, zawierający repliki obiektów i archiwalne zdjęcia ze zbiorów Muzeum POLIN, pozwalający na rozgrywanie w klasach 4–6 edukacyjnej gry planszowej. Zestaw zostanie wykorzystany do własnych działań edukacyjnych placówki.

Prezentacje tablic oraz program towarzyszący realizowane są w ramach projektu „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe” (Komponent IV Sąsiedzi: przedmioty, ludzie, opowieści, Priorytet 2 Program opisu i oznakowania wybranych cmentarzy żydowskich), finansowego z grantu udzielonego Muzeum POLIN przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszu EOG oraz przez budżet krajowy. Celem projektu jest ochrona i popularyzacja dziedzictwa polskich Żydów poprzez programy edukacyjne i kulturalne.

Upamiętnienie cmentarza zostało zrealizowane w ramach programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej” realizowanego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa ze środków Ministerstwa Kultury Dziedzictwa Narodowego.

 

Drukuj