W 1897 r. w Poniemoniu mieszkało 775 Żydów (pośród 1575 mieszkańców). Posiadali własną synagogę i rabina. Funkcję rabina pełnili: Abraham Lichtenstein w latach 80. XIX wieku, następnie od 1890 r. – Beniamin Mejsil, po nim Mordechaj Dawid Henkin oraz Efraim-Nisan Ma-Yafit (od 1926 r.). Dwóch ostatnich rabinów zostało zamordowanych w Zagładzie.

W okresie międzywojnia w Poniemoniu mieszkało kilkuset Żydów. Po ogłoszeniu na Litwie autonomii żydowskiej wybrano dziewięcioosobowy komitet. Działał on do 1924 roku. Społeczność pozostała niezależna, także po tym, jak Poniemoń został włączony do miasta Kowna.

Żydzi z Poniemonia utrzymywali się z handlu, pracy i przemysłu lekkiego. Niewielu posiadało własną ziemię i sady w okolicy, inni dzierżawili ziemię I hodowali warzywa, głównie ogórki. Wedle spisu powszechnego z 1931 r. w Poniemoniu było 20 sklepów, z czego 13 (65%) należało do Żydów. Wedle tegoż spisu, do Żydów należała również wytwórnia wody sodowej, fabryka męskich kapeluszy, 2 młyny, fabryka cegieł, piekarnia, tartak, 2 zakłady fryzjerskie. W 1939 r. w miasteczku było 18 linii telefonicznych, z czego 2 należały do Żydów.

Idee syjonistyczne znalazły tu wielu zwolenników. W latach 1901–1902 rozprowadzono w mieście 61 szekli (płatne karty członkowskie organizacji syjonistycznej). W 1909 r. lista darczynców na Erec-Izrael zawierała 7 nazwisk mieszkańców Poniemonia. Wielu miejscowych Żydów brało czynny udział w głosowaniu w wyborach na Kongres Syjonistyczny.

Z Poniemonia pochodził Abraham Isz-Kiszur (Szpindelmann, 1863–1945), pomocnik T. Herzla podczas jego pobytu w Londynie. Jego ojciec Mordechaj był właścicielem fabryki zapałek w Poniemoniu. Wywodził się stąd też Bernard Horowica (ur. 1863), który wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie został jednym z ojców-założycieli Federacji Syjonistycznej.

Bibliografia

  • Pinkas hakehilot Lita (Encyclopedia of Jewish Communities in Lithuania), red. D. Levin, J. Rosin, Jerusalem 1996, ss. 496-497.
  • Archiwa Yad Vashem, Jerozolima, TR-2/NOKW/2322.
  • Centralne Archiwa Syjonistyczne, Jerozolima, pliki: 55/1701, 55/1788, 13/15/131, Z-4/2548.
Drukuj