Żydzi zaczęli osiedlać się w Kikole zapewne około połowy XVIII w., wraz z lokacją miasta. W 1765 r. istniał już kahał. Stopniowo powstawały też inne elementy gminnej infrastruktury. W końcu XVIII albo w początkach XIX w. założono cmentarz; wcześniej zmarłych grzebano na cmentarzu żydowskim w Lipnie. Działała synagoga, łaźnia rytualna, a z czasem zaczął funkcjonować także dom noclegowy dla ubogich podróżujących Żydów.

Najprawdopodobniej jeszcze w XIX w. siedziba gminy została przeniesiona z Kikoła do Lubicza. Ale aż do lat pięćdziesiątych XIX w. skupisko żydowskie w Kikole wykazywało tendencje rozwojowe, osiągając liczebność powyżej 400 osób. Jednak w kolejnych dziesięcioleciach, pod wpływem emigracji, skupisko to zaczęło maleć. Przed wybuchem drugiej wojny światowej liczyło najprawdopodobniej około 200 osób. Ogółem gmina żydowska w Lubiczu początkach lat dwudziestych XX w. liczyła około 800 mieszkańców, w połowie lat trzydziestych XX w. około 750, w 1938 r. – 602 osoby.

W większości Żydzi zajmowali się drobnym handlem. W międzywojniu na większą skalę drewnem handlowali kupcy B. Lewkowicz i I. Szpichler. W 1938 r. wyceniono majątek gminy, znajdujący się w Kikole: cmentarz – 200 zł, synagoga – 4 000 zł, łaźnia rytualna – 600 zł, dom noclegowy dla ubogich podróżujących Żydów – 800 zł.

Zagłada lubickiej gminy nastąpiła w 1939 roku. Żydów z Kikoła wysiedlono jeszcze jesienią 1939 roku. Większa grupa znalazła się w 1940 r. w warszawskim getcie. Ślady obecności Żydów w Kikole zatarto. Zniszczono synagogę i cmentarz.

Nota bibliograficzna

  • Kawski T., Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918–1942, Toruń 2007, ss. 137–140.
  • Kawski T., Kujawsko-dobrzyńscy Żydzi w latach 19181950, Toruń 2006.
  • Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1929, Warszawa 1929, s. 193.

 

 

Drukuj