Kranz, także Cranz, obecnie Zielenogradsk, to miasto w obwodzie kaliningradzkim Rosji, popularne letnisko na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. 

Synagoga w tym nadbałtyckim kurorcie powstała w 1911 roku. Nie służyła ona jednak miejscowej gminie synagogalnej (gdyż taka nigdy nie powstała), tylko letnikom-Żydom, przybywającym z niedalekiego Królewca na wakacje, korzystającym dotąd z pomieszczeń wynajmowanych na modlitwy. Inicjatorem wzniesienia okazałej, murowanej bóżnicy było Stowarzyszenie Synagogalne Cranz (niem. Synagogenvereins Cranz e.V), a głównie bankier Georg Marx, który wyłożył fundusze własne oraz pozyskane od darczyńców, także z Rosji. Ulokowano ją przy głównej Königsberger Strasse, za obiektem noszącym obecnie adres Kurortnyj prospiekt 16 (ros. Курортный пр., 16).

Była to budowla murowana, z nietynkowanej cegły, jednokondygnacyjna. Składa się z wyższej części tylnej, nakrytej kopułą, w której znajdowała się prawdopodobnie także galeria dla kobiet w formie antresoli dostępnej dzieki schodom, oraz z głównego pomieszczenia modlitewnego w formie jednej nawy, oświetlonej przez trzy wielkie okna w każdej ścianie bocznej, nakrytej dachem dwuspadowym. 

Uroczyste otwarcie przypadło na sezon letni 1911 r., a celebrował je rabin Wohlgemuth, kaznodzieja ortodoksyjnej synagogi Adas Israel w Królewcu. Zresztą właścicielem synagogi w Kranz była gmina żydowska w Królewcu. Synagoga funkcjonowała do 1936 r., czyli do momentu, w którym w ślad za ustawami norymberskimi zabroniono Żydom przyjeżdżać do Kranz. W 1937 r. została sprzedana przez gminę. W 1938 r. oddano ją nazistowskiej młodzieżówce Hitlerjugend na siedzibę, tzw. HJ-Heim.

Co warte podkreślenia, synagoga przetrwała wojnę bez szwanku, natomiast popadła w kompletną ruinę w okresie sowieckim. Jeszcze w ostatnich dziesięcioleciach XX w. stała praktycznie cała część tylna wraz z konstrukcją dachu, nie istniało natomiast główne pomieszczenie modlitewne. W latach 90. XX w. ruiny zostały rozebrane. Do dziś zachowały się zarysy fundamentów, pozostałe na tyłach budowli noszącej nazwę Kurhaus Cranz.

Drukuj