W VII–VIII w. na wzniesieniu (obecnie Wzgórze Łokietka) istniał gród obronny z podgrodziem. W XIII w. nadal pełnił swoją funkcję. W 1250 r. książę Kazimierz potwierdził darowiznę Mikołaja Brożka na założenie i budowę klasztoru na terenie Byszewa. W 1288 r. cystersi z Byszewa zawarli z biskupem włocławskim Wisławem umowę o przejęciu na własność, w zamian za określone dobra, wsi Smeysze (obecne Koronowo). Rok później, dzięki wsparciu księcia pomorskiego Mszczuja II, przystąpiono do budowy klasztoru w Koronowie. Zakończono ją około 1350 roku.

W 1368 r. osada otrzymała prawa miejskie jako Nowe Byszewo. W 1383 r. istniał w mieście kościół (przebudowany do 1599 r.) pod wezwaniem św. Bożego Ciała (następnie św. Andrzeja). W okolicach miasta w 1410 r. doszło do zwycięskiej bitwy wojsk polskich z krzyżackimi. W 1411 r. miasto zajęli Krzyżacy i zniszczyli je.

Stabilizacja polityczna od drugiej połowy XV w. sprzyjała rozwojowi miasta. Mieszczanie handlowali drewnem i zbożem. W mieście zaczęli osiedlać się Szkoci. Miasto było znane z garncarstwa i piwowarstwa. Od XVI w. działała szkoła przyklasztorna. W latach 1686–1706 przebudowano kościół i klasztor cysterski. Nadano mu barokowy wystrój. Wzniesiono także, na przełomie XVII i XVIII w., okazałą rezydencję opata. W 1717 r. miasto opustoszało w wyniku wojen, pożarów i pomoru. W 1750 r. doszło do rebelii mieszczan przeciwko władzom Koronowa. Do 1772 r. miasto wchodziło w skład Królestwa Polskiego, w granicach województwa inowrocławskiego. W 1772 r., podczas pierwszego rozbioru zostało zajęte przez Prusy i przyłączone do Obwodu Nadnoteckiego.

W 1794 r. przez kilka tygodni miastem administrowali powstańcy kościuszkowscy. W latach 1807–1815 przynależało do Księstwa Warszawskiego (departament bydgoski), po czym powróciło do Prus. W 1815 r. włączono je do Wielkiego Księstwa Poznańskiego, w składzie regencji bydgoskiej, powiat bydgoski.

Po 1815 r. nastąpiła stabilizacja ekonomiczna i polityczna. W 1819 r. dokonano kasaty zakonu cystersów. Zabudowania klasztorne przekształcono w więzienie, istniejące do dzisiaj. W XIX w. powstały różnorodne organizacje np. koła śpiewacze (1829), Bractwo Strzeleckie (1846), Bank Ludowy (1892), Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (1895), ochotnicza straż pożarna (1899), szpital (1898), spółdzielnia „Rolnik” (1908), Towarzystwo Czytelni Ludowych (1908). Miasto wzbogaciło się o elektrownię (1900), rzeźnię miejską (1907), nowy ratusz i wodociągi (1913). Od końca XVIII w. zmieniło się oblicze wyznaniowe mieszkańców Koronowa. Pojawili się ewangelicy i Żydzi. W 1831 r. wybudowano kościół ewangelicki. W 1862 r. działały trzy szkoły: katolicka, ewangelicka i żydowska. W 1895 r. uruchomiono kolej wąskotorową Bydgoszcz – Koronowo (zamknięta dla ruchu osobowego w 1969 r., zlikwidowana w 1991 roku). W 1909 r. w sąsiedztwie Koronowa wybudowano linię kolejową do Tucholi. W drugiej połowie XIX w. pojawił się drobny przemysł, powstały: 2 młyny, 4 tartaki, 2 cegielnie.

W 1920 r. powróciło do Polski. Znalazło się w powiecie bydgoskim, najpierw w województwie poznańskim (do 1938), a nastepnie w województwie pomorskim (1938–1939). W latach 1939–1945 znalazło się w tej części ziem polskich, którą bezpośrednio inkorporowano do Niemiec (III Rzesza, Prowicja Gdańsk-Prusy Zachodnie, rejencja bydgoska, powiat bydgoski).

Po II wojnie światowej impulsem rozwojowym dla miasta stało się wybudowanie zapory wodnej, elektrowni w Samociążku i stworzenie sztucznego Jeziora Koronowskiego, wokół którego intensywnie rozwinełą się turystyka. Od 1999 r. miasto przynależy do powiatu bydgoskiego w województwie kujawsko-pomorskim.

Nota bibliograficzna

  • Dzieje Koronowa, red. D. Karczewski, Toruń 2009.
  • Koronowo. Zarys dziejów miasta, Bydgoszcz 1968.
Drukuj