Do końca XIX w. w mieście istniały jedynie małe chedery, działające w domach prywatnych.

Dopiero w XX w. pojawiły się obok nich nowoczesne szkoły religijne prowadzone m.in. przez stowarzyszenie Mizrachi oraz partię Aguda. Obok edukacji religijnej oferowały one także naukę w zakresie przedmiotów świeckich. Jedną z takich placówek była założona w 1904 r. szkoła hebrajska dla chłopców, wspierana przez kieleckich syjonistów, a kierowana przez H. Szrajbera. Działała ona jednak zaledwie dwa lata; w 1906 r. została zamknięta z powodu problemów finansowych, a także ze względu na trudności z pozyskaniem odpowiednio wykwalifikowanej kadry nauczycielskiej. Kolejna szkoła hebrajska, reaktywowana kilka lat później przez braci Joskowiczów, oferująca obok edukacji religijnej, języka hebrajskiego i historii żydowskiej, także przedmioty obejmujące zakres edukacji świeckiej, została zamknięta zaledwie po 6 miesiącach działalności. W 1912 r. w Kielcach założono nową prywatną szkołę dla chłopców, zatrudniającą młodych, dobrze wykształconych nauczycieli i oferującą edukację na wysokim poziomie. Także ona została jednak zamknięta – podobnie jak wiele innych instytucji oświatowych – po wybuchu wojny.

Jeszcze przed I wojną światową w Kielcach działała również prowadzona przez Stefanię Wolman żydowska świecka szkoła elementarna dla dziewcząt z wyższych klas społecznych. Początkowo oferowała program nauczania wzorowany na programach świeckich szkół państwowych, później jednak – na życzenie rodziców – wprowadzono do niej także naukę języka hebrajskiego. W późniejszym okresie szkoła została przekształcona w gimnazjum. Obok szkoły Stefanii Wolskiej, w mieście funkcjonowała też szkoła dla dziewcząt żydowskich prowadzona przez Slomę Rajzman, propagująca kulturę żydowską i prowadząca naukę hebrajskiego na wysokim poziomie. Była przeznaczona dla dziewcząt z klasy średniej, głównie z rodzin rzemieślniczo-handlowych. Przy gminie działała wreszcie szkoła Beit Jaakow – przeznaczona dla dziewcząt z ubogich rodzin.

Dzieci żydowskie uczęszczały także do państwowych i prywatnych szkół nieżydowskich, m.in. do rosyjskiego gimnazjum państwowego, szkół handlowych, a także do prywatnych polskich szkół podstawowych i średnich.

W 1917 r., już pod władzą okupanta austriackiego, w Kielcach otwarto kolejną prywatną szkołę hebrajską dla chłopców. Była to pierwsza szkoła męska, w której nauczycielkami były kobiety – głównie absolwentki żeńskiego gimnazjum p. Wolman. Szkoła cieszyła się dużym powodzeniem i działała aż do II wojny światowej.

Również w 1917 r. w Kielcach powstało stowarzyszenie Mizrachi, przy którym powołano pierwszą publiczną szkołę żydowską „Tora we-Daat” (hebr. „Tora i Wiedza”), prowadzącą edukację o charakterze narodowo-religijnym połączoną z edukacją świecką. Ciesząca się dużym powodzeniem szkoła, przeżywała jednak początkowo poważne trudności lokalowe, a także problemy z naborem odpowiednio wykształconej kadry pedagogicznej. W tym samym czasie pod auspicjami partii Aguda, w Kielcach powstał nowy cheder „Jesodej ha-Tora” (hebr. „Podstawy Tory”), mający status szkoły publicznej, nauczającej obok przedmiotów religijnych także przedmiotów świeckich. Pod koniec roku szkolnego do „Jesodej ha-Tora” przeniosła się część uczniów i nauczycieli z „Tora we-Daat”, co dało początek trwającej wiele lat rywalizacji pomiędzy tymi placówkami.

W 1918 r. szkoła „Tora we-Daat” przeprowadziła się do nowego, odremontowanego budynku, zatrudniła też nowych nauczycieli oraz kompetentną dyrekcję, co pozwoliło jej na odzyskanie wcześniejszej pozycji. W późniejszym okresie szkoła została włączona do sieci szkół Jawne, finansowanej przez Mizrachi.

W 1918 r., w Kielcach otwarto kolejną szkołę żydowską – świeckie gimnazjum dla chłopców, w którym zatrudniono wielu nauczycieli przybyłych z Galicji. Pierwszym dyrektorem placówki został sympatyzujący z Mizrachi dr Noach Braun, kolejnym – działacz syjonistyczny Icchok Rzeliński, a ostatnim, sprawującym swój urząd do 1939 r. – dr Feuer [1.1].

Po odzyskaniu niepodległości w mieści powstawało coraz więcej bezpłatnych państwowych szkół oferujących świecką edukację na poziomie elementarnym i średnim, do których uczęszczało wiele chłopców i dziewcząt z rodzin żydowskich. Obok nich powstawały także nowe prywatne szkoły żydowskie, m.in. szkoła dla dziewcząt prowadzona przez siostry Minc, pozostająca pod wpływem ideologii syjonistycznej[1.2]. W okresie międzywojennym, przy kieleckiej gminie działała też założona na początku XX w. szkoła religijna Talmud-Tora, przeznaczona dla sierot i dzieci z najuboższych rodzin.

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Sefer Kielce. Toldot Kehilat Kielce mi-jom hiwsada we-ad churbana, Tel Awiw 1957, ss. 80–87.
  • [1.2] Sefer Kielce. Toldot Kehilat Kielce mi-jom hiwsada we-ad churbana, Tel Awiw 1957, ss. 71–77.