W XVII w. w Kałuszynie powstała samodzielna gmina żydowska. W 1768 r. wybudowano synagogę, która spłonęła w 1783 r. Po 1787 r. w okolicach Starego Rynku wybudowano nową synagogę.

W 1827 r. w mieście żyło 145 Żydów, stanowiąc 80% ogółu mieszkańców. Pod koniec XIX w. słynął rabin Meir Szalom Rabinowicz z Kałuszyna.

Źródłem utrzymania dla społeczności żydowskiej w Kałuszynie było przede wszystkim rzemieślnictwo. Szczególnym uznaniem cieszyły się wytwarzane w mieście tałesy. Pod koniec XIX wieku ok. 400 osób znajdowało zatrudnienie przy ich produkcji. W mieście działał także oddzielny dom modlitwy dla rzemieślników wytwarzających tałesy. 

Od początku XIX wieku w mieście coraz prężniej rozwijał się ruch chasydzki. Swoich zwolenników mieli tam chasydzi z Warki, Góry Kalwarii, Kozienic, Kocka i Strykowa

W 1902 r. w wielkim pożarze miasta spłonęła drewniana synagoga. Wkrótce potem wzniesiony został murowany budynek nowej bóżnicy.

W okresie międzywojennym w 1921 r. w Kałuszynie żyło 5033 Żydów, co stanowiło 82% ogółu mieszkańców. W mieście istniała synagoga i pięć domów modlitwy. W 1931 r. w Kałuszynie żyło 7256 Żydów.

We wrześniu 1939 r. miasto stało się miejscem postoju dla wielu uciekinierów z Warszawy. Zajęcie miasta przez wojska niemieckie poprzedzone było intensywnymi bombardowaniami.  

W Kałuszynie utworzone zostało getto. W 1941 roku ok. 2000 Żydów zostało rozstrzelanych i pogrzebanych w masowych grobach na terenie cmentarza żydowskiego. Likwidacja getta nastąpiła we wrześniu 1942 roku, kiedy jego mieszkańców przewieziono do obozu zagłady w Treblince.

W latach 1944-1946 w Kałuszynie i okolicach dochodziło do napaści na Żydów. Niejednokrotnie zajścia te kończyły się śmiercią ofiary, np.  Jankiel Komorowski, został zabity za członkostwo w PPR 12.04.1945 r. w Kałuszynie (301/4059); Szmul Lew, został zabity za członkostwo w PPR 12.04.1945 r. w Kałuszynie (301/4059); Rachela Jabłonka, została zabita 06.11.1946 r. w okolicach Kałuszyna (301/4059).

 

 

Bibliografia

  • The History of the Jews in Kałuszyn, The Memorial Book of Kaluszyn [online:] http://www.jewishgen.org/yizkor/kaluszyn/kal009.html [dostęp 5.10.2020]
  • Bańkowska A., Jarzębowska A., Siek M., Morderstwa Żydów w latach 1944-1946 na terenie Polski, „Kwartalnik Historii Żydów” 2009, nr 3(231), s. 362.]].
Drukuj