Pierwsze hasła haskali dotarły do Koła w pierwszej połowie XIX wieku. W 1830 r. siedmioro żydowskich dzieci uczęszczało już do szkoły publicznej. W 1836 r. wydano dekret zgodnie, z którym zamknięte miały zostać wszystkie chedery, a dzieci miały uczęszczać do szkół państwowych. W związku z dużym oporem społeczności żydowskiej w 1838 r. 10 nauczycieli zostało zmuszonych do podpisania oświadczenia, że nie będą uczyli w chederach. Przy bet midraszu działała jesziwa. Żeby umożliwić naukę biednym uczniom przy jesziwie powołano stowarzyszenie, którego członkowie składali się na zakup książek, zapewnienie noclegu i posiłku dla studentów szkoły.

W okresie międzywojennym w Kole czynnych było do 5 szkół podstawowych. Uczęszczało do nich wiele żydowskich dzieci. Np. w roku szkolnym 1938/39 w tych szkołach znajdowało się ogółem 1818 uczniów, w tym narodowości polskiej 1451, niemieckiej 28 i 339 Żydów.

W okresie międzywojennym (1918–1939) działały w Kole: 

  • Przedszkole im. Włodzimierza Medema – założone przez kolski oddział Bundu w 1928 r. Patronem placówki został czołowy przywódca Bundu, członek (po 1903 r.) Komitetu Zagranicznego partii. Jego imię nosiło także przeciwgruźlicze dziecięce sanatorium w podwarszawskim Międzeszynie.
  • Wyznaniowa Szkoła Powszechna Jabne (Jawne) – założona przez Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe „Jawne”. Była to organizacja oświatowa utworzona w Polsce przez partię „Mizrachi” w 1923 roku. Program szkoły opierał się na wychowaniu religijnym realizując jednocześnie przedmioty świeckie wymagane przez państwo od szkół mniejszościowych.
  • Szkoła Powszechna Żydowska Ec Chajim.
  • Gimnazjum Koedukacyjne Żydowskiego Związku Szkolnego (prezesem był Engelman).
  • Żydowska Biblioteka i Czytelnia Społeczna – organizowano w niej konferencje dla działaczy kultury z terenu.
  • amatorskie koła teatralne – działały dwa koła dramatyczne: „Koło arystokratów” i „Demokraci”. Z inicjatywy przybyłego z Londynu do rodziny w Kole aktora Ajzykowicza wystawiono m.in. Otella i Shylocka. Amatorski ruch teatralny w Kole rozwijał się w oparciu o partie polityczne Bund i Poalej Syjon[1.1].
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Gańczyk B., Związki żydowskie kolsko-kłodawskie, [w:] Z dziejów Żydów kolskich – w 70. rocznicę Zagłady w obozie Zagłady Kulmhof, Koło 2012.