Początki osadnictwa żydowskiego w Krapkowicach sięgają początków XVI w.  Dokumenty z 1540 r. wspominają, że w roku tym mieszczanie i kupcy z Krapkowic wykorzystali niekorzystną atmosferę dla Żydów i domagali się usunięcia ich z miasta. Jednak margrabia Jerzy Hohenzollern nie dopuszczał do tego – tłumaczył mieszczanom i kupcom, jakie korzyści ekonomiczne przynoszą państwu Żydzi. Po 1543 r. politykę prożydowską kontynuował syn Hohenzollerna – Jerzy Fryderyk.

Podczas pierwszej wojny śląskiej w 1742 r. większość Śląska znalazła się pod panowaniem Królestwa Pruskiego (z wyjątkiem Śląska Cieszyńskiego i księstwa opawskiego). Gdy władze pruskie w 1787 r. wycofały się z zarządzeń przesiedlania Żydów do wyznaczonych miast przesiedleńczych, społeczność żydowska ponownie osiedliła się w Krapkowicach. Generalne tabele pruskie z 1790 r. odnotowują ich obecność.

Na początku XIX w. w mieście mieszkały tylko dwie rodziny żydowskie. Bardzo szybko jednak liczebność społeczności wzrosła, a tutejsi Żydzi założyli samodzielną gminę.

W latach dwudziestych XIX w. Żydzi stanowili trzecią po katolikach i ewangelikach społeczność wyznaniową Krapkowic – w 1821 r. było ich 65 (4,2% ogółu mieszkańców)[1.1]. Do najbogatszych krapkowickich rodzin żydowskich należeli w tym czasie Guradzowie. W owym czasie gmina żydowska w Krapkowicach założyła też własny cmentarz.

W połowie czwartej dekady XIX w. krapkowiccy Żydzi nadal stanowili trzecią co do wielkości grupę wyznaniową w mieście – w r. 1845 mieszkało ich w Krapkowicach 74 (4,1% ogółu mieszkańców). Nie posiadali własnej synagogi – korzystali z wynajmowanego pomieszczenia (Betstube). Mieszkające w Krapkowicach dzieci żydowskie uczęszczały do szkoły ewangelickiej.

W 1851 r. w Krapkowicach urodził się znany lekarz żydowskiego pochodzenia, Ottomar Rosenbach (zm. 1907), który zdobył sławę we Wrocławiu. Do dziś wyróżnia się chorobowy „objaw Rosenbacha” – drżenie zamkniętych powiek. Jego ojciec Samuel Rosenbach był także lekarzem.

Po 1847 r. powstała gmina filialna w Krapkowicach, podporządkowana gminie synagogalnej w Opolu (taki status utrzymał się do końca jej istnienia). W 1860 roku w mieście mieszkało około 100 Żydów.

Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczął się proces wzmożonej emigracji Żydów śląskich do większych ośrodków miejskich na terenie Niemiec. Spowodowało to spadek liczebności społeczności żydowskiej w Krapkowicach, a w 1909 roku – rozwiązanie samej gminy filialnej.

Kolejnym istotnym problemem stało się dojście nazistów do władzy w Niemczech w 1933 roku, dla Żydów śląskich dotkliwe zwłaszcza po 15 lipca 1937 roku, gdy wygasła konwencja polsko-niemiecka i możliwe stało się rozciągnięcie na dawny obszar plebiscytowy wszystkich antysemickich ustaw, wydanych po 1933 roku w III Rzeszy, w tym tzw. ustaw norymberskich. Społeczność żydowska w Krapkowicach w tym okresie przestała praktycznie istnieć. Nic nie wiadomo tu o wydarzeniach w czasie tzw. nocy kryształowej (9–10 listopada 1938 roku), a spis ludności z maja 1939 roku wykazał w mieście tylko 1 Żyda wyznania ewangelickiego, pozostającego w związku z nie-Żydówką.

Bibliografia

  • Borkowski M., Kirmiel A., Włodarczyk T., Śladami Żydów: Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Ziemia Lubuska, Warszawa 2008, s. 8.
  • Walerjański D., Z dziejów Żydów na Górnym Śląsku do 1812 roku, „Orbis Interior. Pismo Muzealno-Humanistyczne” 2005, t. 5, ss. 31–32.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Ozellek J., Das Grosse Pfarrbuch, b.m.w. b.d.w., s. 204.