Murowana Synagoga Wielka, wzniesiona w 1859 r., znajdowała się przy dawnym Targu Końskim, tzw. Rozmarku. Zbudowana została na miejscu Starej Synagogi.

Przywilej budowy bożnicy w Kaliszu otrzymali Żydzi w 1358 r. od króla Kazimierza Wielkiego. Najstarsza synagoga była najprawdopodobniej drewniana, z kopułą zwieńczoną Gwiazdą Dawida, ale jej dokładana lokalizacja nie jest znana. Pierwsza wzmianka w kronice miasta dotycząca bożnicy pochodzi z 1565 roku.

W 1659 r. gmina żydowska wykupiła plac na tzw. Rozmarku, gdzie wzniesiona została murowana synagoga. W 1792 r. podczas wielkiego pożaru miasta budowla spłonęła. Dzięki zamożności gminy kaliskiej szybko udało się ją odbudować. W tej postaci służyła wyznawcom judaizmu zaledwie 70 lat, gdyż 18 lipca 1852 r. w dzielnicy żydowskiej wybuchł kolejny pożar, który strawił znaczną cześć domów i budynków. I tym razem ogień nie oszczędził również synagogi.

Pomimo nazwy, Wielka Synagoga nie mogła się równać z poprzedniczką. Była to średniej wielkości budowla bezstylowa, na planie prostokąta, nakryta dachem dwuspadowym z charakterystyczną sygnaturką. Jedynymi wydatnymi elementami były wielkie okna, półokrągłe w górnej partii: dwa na bokach ściany wschodniej (pomiędzy nimi małe okienko nad aron ha-kodesz) oraz po trzy na ścianach bocznych. Otoczona była przybudówkami służącymi do celów gospodarczych i rytualnych, a jej najbliższe otoczenie tworzył plac, zwany „Końskim Targowiskiem”.

Synagogę złupili Niemcy tuż po wkroczeniu do miasta we wrześniu 1939 roku. W 1940 r. przeprowadzili jej rozbiórkę, dla większego upokorzenia – rękami kaliskich Żydów.

Po 1945 r. na miejscu, gdzie stała synagoga, wzniesiono kaliską siedzibę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Na początku lat 90. XX w. obiekt ten przebudowano. Obecnie mieści się tu bank, a przed nim rozciąga się skwer.

Drukuj