Historia Lęborka sięga wczesnego średniowiecza. Na początku dzisiejsze miasto było niewielką osadą o nazwie Lewino, należącą do książąt Pomorza Gdańskiego. Osada ta przynależała do Ziemi Białogardzkiej, z głównym ośrodkiem w Białogardzie. Jednak gdy w 1308 r. Pomorze Gdańskie znalazło się pod panowaniem krzyżackim, a komtur gdański Dawid von Cammerstein zniszczył grody w Białogardzie i Salinie, Ziemię Białogardzką zastąpiono wójtostwem lęborskim, którego ośrodkiem stał się nowo lokowany Lębork. Według pomorskiego kronikarza Restorfa, w 1285 r. Lębork posiadał już prawa miejskie. Nie wiadomo jednak, kiedy dokładnie i od kogo je otrzymał. Istnieje natomiast akt z 1341 r., potwierdzający nadanie Lęborkowi prawa chełmińskiego, wydany przez wielkiego mistrza Dietricha von Altenburga.

Lębork należał do państwa krzyżackiego w latach 1310–1454. W 1410 r. podczas wojny polsko-krzyżackiej na krótko przeszedł pod władanie Polski, jednak już w 1411 r., na mocy I pokoju toruńskiego, miasto wróciło w ręce Krzyżaków. W 1440 r., po przystąpieniu Lęborka i Łeby do Związku Pruskiego, a następnie po wybuchu wojny trzynastoletniej (1454), król Kazimierz Jagiellończyk wcielił miasto wraz z Pomorzem Gdańskim do Polski. Jednak w 1455 r. Rada Gdańska przekazała Lębork księciu pomorskiemu Erykowi II. Ziemie te zostały przekazane na zasadzie „pierwszej ręki”, co oznaczało, że miały zostać zwrócone na każde żądanie króla i Gdańska. W 1490 r. Lębork przeszedł w ręce księcia pomorskiego Bogusława X, jako posag jego żony, córki króla Kazimierza Jagiellończyka. Jego status nie zmieniał się aż do 1637 r., kiedy po bezpotomnej śmierci księcia Bogusława XIV Lębork ponownie został włączony do Polski.

Jednak już po 20 latach, w 1657 r., na podstawie traktatów welawsko-bydgoskich król Jan Kazimierz odstąpił Lębork elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi Wilhelmowi. Był to początek panowania niemieckiego na tych terenach, trwającego nieprzerwanie aż do 1945 roku. Do 1698 r. elektorzy składali hołd królom polskim; dopiero Fryderyk II zaniechał odnawiania zawisłości lennej. W 1773 r., na mocy artykułu IV traktatu rozbiorowego, Lębork wcielony został do prowincji Pommern (Pomorze), do której przynależał do marca 1945 roku.

W XIX w. Lębork znajdował się w dystrykcie, następnie powiecie lęborsko-bytowskim rejencji koszalińskiej. W 1846 r. powiat został podzielony. W drugiej połowie XIX w. znaczenie miasta i lista ludności wzrosły, zwłaszcza po uruchomieniu w 1870 r. połączenia kolejowego ze Słupskiem i Gdańskiem. W 1878 r. założono szpital miejski, w okresie 1882–1884 – znacznie większy szpital przeciwgruźliczy, a 1887 r. – szpital psychiatryczny. W ostatnim dziesięcioleciu XIX w. powstał ważny węzeł kolejowy, wraz z otwarciem linii do Łeby (1889) oraz do Kartuz (1895). W 1900 r. wybudowano nowy ratusz. Rozwój miasta sprzyjał napływowi ludności niemieckiej, natomiast Polacy i Kaszubi zostali zepchnięci do wschodniej części powiatu.

Po I wojnie światowej mieszkańcy Lęborka stanowczo sprzeciwili się planom przyłączenia Lęborka do Polski (postulował to Roman Dmowski). Miasto pozostało w Niemczech. W latach 20. XX w., mimo problemu bezrobocia, w mieście rozbudowano sieć elektryczną i komunikację miejską oraz zbudowano kolejne szkoły. W 1932 r. Lębork odwiedził Adolf Hitler, a w wyborach partia nazistowska uzyskała 60% głosów.

10 marca 1945 r. miasto zajęła Armia Czerwona. Podczas konferencji w Poczdamie w sierpniu 1945 r. Lębork przyznano Polsce. Niemiecka ludność została usunięta z miasta, a na jej miejsce przybyli osadnicy z Polski południowej i centralnej oraz Polacy zmuszeni do opuszczenia terenów zagarniętych przez Sowietów Litwy oraz Ukrainy, czyli Kresów Wschodnich.

W 1975 r. Lębork włączono do nowo utworzonego województwa słupskiego. Od 1999 r. jest stolicą powiatu w województwie pomorskim.

Nota bibliograficzna

  • Heimatbuch Lauenburg/Pom, Gummersbach 1967.
  • Kowalski K. M., Z dziejów krainy nad rzeką Łebą: studia i materiały historyczne, Lębork 2008.
Drukuj