Najstarszy cmentarz żydowski w Łomży został założony w pierwszej połowie XIX wieku. Dokładna data roczna nie jest pewna. J. Szczepański podaje 1822 lub 1833 r., natomiast P. Burchard  1820[1.1]. Nekropolia powstała na wysokim brzegu Narwi, przy obecnych ul. Woziwodzkiej i Rybaki. Była czynna do 1892 r., kiedy otwarto nowy cmentarz żydowski przy ul. Bocznej w Łomży.

Najstarszy cmentarz żydowski w Łomży został zniszczony w okresie II wojny światowej. Dalszej jego dewastacji dokonano w latach powojennych. Pod koniec lat 80. XX w. teren nekropolii uporządkowano. Ustawiono tam również ok. 200 odnalezionych macew i wytyczono alejki.

Zachowane macewy – z inskrypcjami w języku hebrajskim (nierzadko wykonanymi wypukłą czcionką) – zostały zrobione z prostych kamieni granitowych. W ich zwieńczeniach widoczne są typowe dla żydowskiej sztuki sepulkralnej symboliczne płaskorzeźby, przedstawiające m.in. lwy, korony, świeczniki czy dłonie w geście błogosławienia.

Podczas podstawowych prac inwentaryzacyjnych, prowadzonych przez lokalnych społeczników oraz potomków Żydów łomżyńskich, odczytano dane osobowe części zmarłych:

  • Szmuel Dawid, zmarł w 1865 r.,
  • Jehuda Lejb, zmarł w 1870 r.,
  • Jakow, syn Josefa, zmarł w 1871 r. [?],
  • Cwi, syn Iszkiera [?], zm. w 1842 lub 1860,
  • Liwa, córka Matijachu,
  • Sara Rywka,
  • Mosze,
  • Icchak,
  • Szloma Białykowski, syn Awrahama Arona,
  • Jehuda [?]
  • Debora, córka Cwiego,
  • Frumet Rywka,
  • Sara, córka Meira,
  • Szlomo Zelman, syn Arona,
  • Hinda, córka Borucha ha-Lewiego,
  • Rywka,
  • Icchak, syn Dowa, zmarł w 1840 r.,
  • Leja,
  • Jona, syn Jakowa,
  • Szloma, syn Nochyma,
  • Sara, córka Ezriela, zmarła w 1848 r.,
  • Sara, córka Josefa,
  • Ciril, córka Tojwego,
  • Szejna, córka Szlomy Zelmana, zmarła 1853/1854 r. [?].

Cmentarz jest ogólnie dostępny, nieogrodzony. Na terenie przeprowadzane są prace porządkowe.

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] Szczepański J., Społeczność żydowska Mazowsza w XIX i XX wieku, Pułtusk 2005, s. 85, 113; Burchard P., Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 67.