Początki Lubyczy Królewskiej związane są z istnieniem XV-wiecznego osadnictwa wołoskiego. Wykształciło się ono na tym terenie na skutek zaniku prawa polskiego i ruskiego. W 1420 r. Ziemowit IV – książę mazowiecki i bełski opierając się na prawie wołoskim lokował Lubyczę Królewską. Na mocy przywileju z 15 VI 1422 r., wystawionego w Bełzie Ziemowit nadał kniaziostwo w Lubyczy dwóm braciom – Jakubowi i Miczkowi.

W 1462 r. przywilej lubyckich kniaziów został wpisany w statuty Królestwa Polskiego. W 1466 r. po śmierci Kazimierza – następcy Ziemowita – Ziemia Bełzka znalazła się na powrót w Koronie Królestwa Polskiego.

Na początku XVI w. Lubycza została zniszczona na skutek najazdu tatarskiego. Osada została również zniszczona podczas wojen, które miały miejsce w XVII w.

W 1759 r. Lubycza otrzymała prawa miejskie. Do pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku miasto należało do starostwa rzeczyckiego, a w 1772 r. znalazła się w zaborze austriackim. Znaczną część mieszkańców Lubyczy stanowili Żydzi. W 1787 r. miasto przeszło w ręce Edwarda Romanowskiego, w 1810 r. liczyło 1118 mieszkańców. Według lustracji z 1765 roku w miasteczku działało kilka domów zajezdnych oraz młyn wodny.  W 1830 r. Lubycza po publicznej licytacji stała się własnością barona H. A. Zeubitza, a w połowie XIX w. własnością Woronieckich, a później Ludwika Zielińskiego. W 1834 roku Lubycza została zniszczona przez pożar, lecz wkrótce odbudowano ją.

W latach 80. XIX w. w Lubyczy powstała linia kolejowa z Rawy Ruskiej do Bełżca, co przyczyniło się do rozwoju ekonomicznego ośrodka. Pod koniec tego stulecia powstała fabryka zapałek, tartak wodny, fabryka konserw jarzynowych oraz gorzelnia. W 1855 roku, ówczesny właściciel dóbr – Ludwik Zieliński, założył w Lubyczy fabrykę fajansu i wyrobów kamionkowych. Działała ona do 1911 roku, kiedy została zniszczona przez pożar. Wytwarzane tu naczynia, odznaczając się błękitnymi zdobieniami, zyskały znaczną popularność. 

Pod koniec XIX stulecia Lubycza, pozostająca jednym z najmniejszych miasteczek w regionie, rozwijała się jako lokalny ośrodek przemysłowy. Około 1885 roku Lubycza stała się własnością Hermana Kämpfa, a po nim – rodziny Horowitzów, którzy w 1895 roku wznieśli w Lubyczy pałac, zniszczony następnie w 1946 roku w czasie walk z bandami UPA, a następnie rozebrany w 1960 roku.

W 1904 r. właścicielem Lubyczy został Żyd Maksymilian Pamas. Był on inicjatorem budowy w mieście w miejscu drewnianej kaplicy, niewielkiego kościółka.

W okresie międzywojennym Lubycza Królewska tworzyła wspólną strukturę wraz z okolicznymi wsiami – Lubyczą Wsią i Lubyczą Kniazie – zamieszkałymi w ponad 90% przez ludność grekokatolicką. 

Podczas II wojny światowej miejscowość została zajęta przez Armię Czerwoną, która rozpoczęła w okolicach Bełżca budowę betonowych bunkrów linii Mołotowa.

4 X 1942 r. Lubycza została spacyfikowana przez hitlerowców. Zginęło wówczas 16 mieszkańców. W 1946 roku podczas walk z UPA Lubycza została niemal całkowicie zniszczona, a po wojnie straciła prawa miejskie. 

 

Bibliografia

  • Bortkiewicz E., Studium historyczno-urbanistyczne d. miasta Lubycza Królewska, Lublin 1990 (m-pis)
  • Górak  J., Miasta i miasteczka Zamojszczyzny, Zamość 1990, s. 67.
  • Niedźwiedź J., Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2003, s. 266; J. Górak, Miasta i miasteczka..., 1990, s. 67; Z. Spaczyński 1997, s. 18.
  •  Historia Lubyczy wg dr Kazimierza Lubeckiego, „Gazeta Lubecka” nr 27, rok II, s. 6
Drukuj