Lidzbark lokowany był przez Krzyżaków na początku XIV w., najprawdopodobniej w 1306 r. (istnieje też wersja, że lokacja na prawie niemieckim nastąpiła w 1301 r., jeszcze przed nadaniem ziemi chełmińsko-michałowskiej Krzyżakom w 1303 r.). Zakon wzniósł tutaj zamek, a także kościół św. Wojciecha, młyn i ratusz; całe założenie uzyskało charakter ufortyfikowany. Podawane są różne daty uzyskania praw miejskich: 1303, 1415, 1416. Przez całe swoje dzieje było niewielkie miasteczko. w którym zachowywano odwieczne tradycje (m.in. cechowe), stanowiące lokalne centrum administracyjno – handlowo – rzemieślnicze. Jego nieco większa ranga w państwie krzyżackim opierała się przede wszystkim na bliskim sąsiedztwie z Mazowszem.

W 1454 r. Lidzbark przystąpił do Związku Pruskiego. W 1466 r., na mocy pokoju toruńskiego, wszedł w skład Rzeczypospolitej, stając się stolicą tzw. „klucza lidzbarskiego”. Okres przynależności do Polski długo stanowił czas prosperity, opierającej się na nadawanych przywilejach królewskich.

Po I rozbiorze Polski w 1772 r. Lidzbark zostało wcielony do Prus. Znajdował się w ich granicach aż 1920 r., z wyjątkiem lat 1807–1815, gdy wchodził w skład Księstwa Warszawskiego. Druga połowa XIX w. i początek XX w. stanowiły, tak jak w innych częściach, czas rozwoju gospodarczego, ożywienia lokalnego przemysłu, wzrostu wymiany handlowej. Przyczyniło się do tego zwłaszcza przeprowadzenie w 1887 r. przez miasto linii kolejowej Działdowo – Brodnica.

W II Rzeczypospolitej należał najpierw do powiatu brodnickiego województwa pomorskiego. W 1932 r. przeniesiono go do powiatu działdowskiego, a w 1939 r. – z województwa pomorskiego do województwa warszawskiego. W okresie okupacji niemieckiej podczas drugiej wojny światowej znalazł się na terenach włączonych bezpośrednio do Niemiec. W trakcie działań wojennych wielu mieszkańców poniosło śmierć, a zabudowa została zniszczona w 75%.

Skala zniszczeń z okresu drugiej wojny światowej spowodowała, że po 1945 r. miasto urządzano praktycznie od podstaw. Od 1999 r. należy do powiatu działdowskiego województwa warmińsko-mazurskiego. Jego obecna pozycja opiera się w dużej mierze na turystyce. Gości przyciągają tutejsze pojezierza, objęte granicami popularnych parków krajobrazowych: Górznieńsko-Lidzbarskiego i Welskiego.

Bibliografia

  • Dzimira M., Historia Lidzbarka 1301–2011: tajemnice i ciekawostki, Lidzbark 2012.
  • Klemens E., Lidzbark Welski: z dziejów miasta i okolic, Olsztyn 1976.
  • Kościński K., Przyczynki do historyi ziemi michałowskiej: miasto Lidzbark, Poznań 1906.
Drukuj