Początki żydowskiego osadnictwa w Mstowie rozpoczęły się w XVII wieku. Już w 1697 r. istniała w mieście synagoga, wybudowana w miejscu wcześniejszej. Do budynku synagogi przylegała biblioteka. Tutejsi Żydzi należeli wówczas do kahału w Janowie. Większość z nich utrzymywała się z handlu i rzemiosła. W 1897 r. utworzono cmentarz żydowski. Wcześniej zmarłych grzebano w Częstochowie. Na początku XX w. powstała samodzielna gmina żydowska.

W okresie międzywojennym, w 1921 r. w Mstowie żyło 740 Żydów, stanowiąc 37,6% ogółu mieszkańców. Większość z nich mieszkała w domach położonych wokół Rynku. Trudnili się handlem i rzemiosłem. Prowadzili oni dwie garncarnie. Jedna z nich należała do Icka Pelty, a drugą pod „Wałem” prowadził Leszczyk.

Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu miasta przez wojska niemieckie, początkowo w budynku synagogi urządzono magazyny wojskowe. Później jednak bożnicę i bibliotekę Niemcy spalili, a ich ruiny rozebrali. Książki przez kilka dni palono nad rzeką. Na wiosnę 1940 r. Niemcy utworzyli w Mstowie otwarte getto. Znajdowało się ono przy ul. Kilińskiego. Na czele tutejszej społeczności żydowskiej stanął lokalny Judenrat. W dniu 22.09.1942 r. Niemcy wywieźli wszystkich Żydów z Mstowa (ponad 650 osób) do getta w Radomsku, a następnie do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Treblinka II.

Drukuj