Cmentarz żydowski, stanowiący miejsce pochówku członków gminy żydowskiej w Nowym Mieście nad Wartą, znajduje się pomiędzy drogą Komorze – Rogusko a rzeką Wartą, na terenie miejscowości Komorze Nowomiejskie; uwidoczniają go mapy niemiecka Messtischblatt 3970 Neustadt oraz polska WIG P40 S25 D Nowe Miasto nad Wartą (1934). Powstał w 1765 r., a funkcjonował do 1931 roku.

Działka cmentarna miała plan zbliżony do półokręgu z podstawą od strony polnej drogi prowadzącej ze wsi Komorze. Z terenem cmentarza stykały się od zewnątrz dwa niewielkie budynki; najprawdopodobniej był to budynek stróża cmentarnego lub dom pogrzebowy oraz pomieszczenie techniczne (np. na karawan). Na przełomie XIX i XX w., co widzimy na zdjęciach, cmentarz był ogrodzony kamiennym lub kamienno-ceglanym murem; znajdowało się na nim wiele nagrobków. Wiadomo, że pochowano tu rabinów: Menachema Nachuma, Jacoba Abrahama, Salomona Eliasa, a także kantora i rzezaka Marcusa Lewina.

Dewastacja cmentarza mogła nastąpić w czasie okupacji niemieckiej, ale jego zniszczenie to już lata powojenne. W latach 70. XX w. teren wykorzystywano jako źródło piasku do budowy szosy wiodącej do nowego mostu przez Wartę. Pozostały wówczas tylko fragmenty stróżówki, a na zniszczonym obszarze posadzono sosny. Także w okresie współczesnym funkcjonowało tu wyrobisko żwiru. Macewa pochodząca z tego cmentarza przechowywana jest Muzeum Okręgowym w Jarocinie. Jest to nagrobek Fajgele, córki Icchaka ha-Kohena, zmarłej 20 kislew 5609 r. (15.12.1848).

Drukuj