Cementownia, fabryka materiałów ogniotrwałych – w 1898 r. założone zo­stało „Towarzystwo Akcyjne Fabryki Cementu Opoczno”. Głównymi założy­cielami byli: warszawski kupiec „dru­giej gildii" Stanisław Fürstenberg, bia­łostocki kupiec „pierwszej gildii” Abram Tikitin i inż. Henryk Dobrzyń­ski. Kapitał zakładowy firmy wynosił 300 000 rubli (600 akcji po 500 rubli). Statut towarzystwa akcyjnego wydany został drukiem w Warszawie w dwóch językach, po polsku i po rosyjsku. Bu­dynki cementowni wzniesione zostały na obszernym placu przy ul. Piotrkow­skiej, który połączony został z linią ko­lejową Koluszki-Skarżysko przez spe­cjalną bocznicę kolejową. Cementownia nie rozwijała się należycie. W 1904 r. zatrudniała zaledwie 100 robotników (Jeziorański, nr 1063). Nie bardzo wiadomo, czy przyczyną tego była sła­bość firmy i niemożliwość należytego konkurowania z większymi i lepiej pro­wadzonymi cementowniami, czy nie­zbyt odpowiedni miejscowy surowiec. Produkcja cementowni nie była więc duża. Okresami, szczególnie po pierw­szej wojnie światowej, zakład był nie­czynny, a właściciele jej pobierali z tego powodu specjalne premie od zrzeszenia producentów cementu. Akcje firmy przeszły w znacznej części do rodziny Poznańskich mieszkających w Warsza­wie. W 1924–1925 r. dyrektorem zarzą­du był inż. Józef Poznański (K. adr. p-h. 1926, nr 4020).

W latach 1923–1925 cementownia została zamieniona na fabrykę materiałów ogniotrwałych. Została zawiązana nowa spółka akcyjna pod firmą „Fabryka Materiałów Ogniotrwałych Opoczno”. Kapitał zakładowy wynosił w 1936 r. 1 000 000 zł (10 000 akcji na okaziciela po 100 zł). Zarząd firmy mieścił się w War­szawie. Głównymi akcjonariuszami byli nadal członkowie rodziny Poznańskich. Dyrektorem był S. Hirszel. W 1936 r. fabryka posiadała maszynę parową o si­le 120 KM i silnik spalinowy o sile 30 KM. Zatrudniano wówczas 110–130 robotników i 12 urzędników. Produko­wano głównie cegłę kwaso- i ogniood­porną, wyroby szamotowe, mączkę i za­prawę szamotową (Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, 1938, nr 4328). Za­kłady sprowadzały częściowo surowiec z terenu pow. opoczyńskiego, a miano­wicie z okolic Żarnowa, Rozwad i in. Częściowo jednak sprowadzano suro­wiec zagraniczny, głównie z terenu Czech. Fabryka, zarówno przez robot­ników, jak też przez mieszkańców Opoczna i okolicy, nazywana była „Cementówką”. Położenie robotników, któ­rzy głównie rekrutowali się z terenu Opoczna, jego przedmieści i okolicznych wsi, było złe. Zarząd często zalegał z wypłatą. W latach 1933–1937 kilkakrotnie dochodziło do strajków. W 1938 r. fa­bryka uległa częściowo spaleniu.

Po drugiej wojnie światowej fabryka została przejęta przez władze państwo­we. Została ona bardzo poważnie roz­budowana i zmodernizowana. Nadal mieści się w tym samym miejscu, te­ren jej jednak został znacznie poszerzo­ny. Obecnie nosi nazwę „Opoczyńskie Zakłady Materiałów Ogniotrwałych” (szeroko rozpowszechniony skrót „Ozmo”).

Z dawnych budynków fabrycznych nie pozostało wiele. Uległy one znacz­nej przebudowie i modernizacji. Z cza­sów dawnej cementowni pochodzi bu­dynek produkcyjny, ongiś dwupiętro­wy, spalony częściowo w czasie pożaru w 1938 r., odbudowany jako budynek trzypiętrowy; główny budynek, w któ­rym się mieściły piece, też przebudo­wany, jak i obecny budynek warszta­tów; komin nadbudowany w czasie dru­giej wojny światowej. Stosunkowo ma­łym zmianom uległ mieszkalny budy­nek, stojący frontem do ul. Piotrkow­skiej, który ongiś służył za mieszkanie dla dyrektora, a następnie urzędników. Jest to budynek parterowy, o dachu dwuspadowym, wybudowany jakoby jeszcze w ostatnich latach XIX wieku.

Treść hasła została przygotowana na podstawie tekstu Katalogu zabytków budownictwa przemysłowego w Polsce wydawanego od 1958 r., za zgodą Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Drukuj