Cmentarz gminy żydowskiej w Otwocku został założony w początkach XX w., na południe od Otwocka, w obecnych granicach administracyjnych Karczewa, pomiędzy ul. Andriollego i ul. Czerwona Droga. Od strony Karczewa na cmentarz najłatwiej dostać się ulicą Czerwona Droga. Po wejściu w las po prawej stronie widoczna jest drewniana kapliczka. Cmentarz znajduje się po jej lewej stronie, około 200 m dalej. Do cmentarza można dojść także od strony Otwocka, skręcając w prawo z ul. Andriollego w ul. Hrabiego lub bezpośrednio w ul. Czerwona Droga

Na cmentarzu w okresie międzywojennym byli grzebani głównie osoby, które zmarły w otwockich szpitalach i sanatoriach.

Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Przez wiele lat po wojnie nagrobki niszczały. Niektóre groby zostały splądrowane przez poszukiwaczy kosztowności. W okresie komunizmu przez teren cmentarza przeprowadzono linię wysokiego napięcia.

Monika Krajewska i Jan Jagielski w opracowaniu pt. Uwagi o stanie cmentarzy żydowskich w Polsce, tak opisali tę nekropolię po jej wizytacji pod koniec lat 70. XX w.:

Cmentarz położony za cmentarzem katolickim przy leśnej drodze w kierunku Karczewa. Zdewastowany kilka lat temu podczas budowy linii wysokiego napięcia. Nadal niszczeje i porasta młodymi drzewami. Pośród nich połupane odłamki macew z napisami i pięknymi płaskorzeźbami. Wśród starszych drzew, w części nie zniszczonej – ponad 100 macew i innych grobów; płyty leżące, stojące, niektóre świeżo rozbite. Macewy z różnorodną symboliką i napisami w różnych językach (hebrajski, polski, rosyjski, niemiecki) – zmarli pochodzili z różnych stron Polski. Cmentarz porośnięty częściowo starym, częściowo młodym lasem. Nie ogrodzony[1.1].

Na cmentarzu tym o powierzchni 1,7 ha przetrwało około 900 nagrobków.

10.10.2000 r. w wyniku procesu restytucji właścicielem działki cmentarnej została Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie[1.2].

Od 2002 r. prace porządkowe na cmentarzu są systematycznie prowadzone przez Społeczny Komitet Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich. Otwocki cmentarz chętnie odwiedzają grupy młodzieży żydowskiej z różnych stron świata.

W ostatnich latach na cmentarzu młodzi Polacy z otwockich szkół pracowali wspólnie ze swoimi żydowskimi rówieśnikami z Australii, Stanów Zjednoczonych i Izraela. W organizację polsko-żydowskich spotkań na cmentarzu zaangażowani są zwłaszcza nauczyciele otwockich liceów ogólnokształcących: Piotr Cmiel i Jadwiga Rakowska – członkowie Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich.

Od roku 2004 r. z gminą żydowską przy renowacji otwockiego cmentarza współpracuje społeczność baptystyczna w Otwocku (I Zbór Baptystyczny w Otwocku Droga Życia) i wolontariusze ze Stanów Zjednoczonych (Georgia, Tennessee, Alabama, Teksas i Północna Karolina). Początkowo prace prowadził North Lanier Baptist Church. Ochotnicy wycięli chaszcze, aby linie graniczne cmentarza były zauważalne.

W sierpniu 2007 r. rozpoczęły się prace na cmentarzu, polegające na oznaczeniu głazami terenu grzebalnego. Projekt przygotowali i przeprowadzili: Monika Czub, Monika Radkiewicz oraz ksiądz Wojciech Lemański. Ponadto ok. 50 t kamieni wzdłuż granic cmentarza rozłożyli młodzi mieszkańcy Ośrodka Readaptacyjnego Ministerstwa Zdrowia w Anielinie (sąsiadującego z cmentarzem). Dzięki ciężkiej pracy polskich i amerykańskich wolontariuszy wyznaczony został teren cmentarza. W prace porządkowe na cmentarzu w Anielinie zaangażowało się łącznie ponad 140 wolontariuszy ze środowisk baptystycznych ze Stanów Zjednoczonych i Polski. Osobą odpowiedzialną w Polsce za kontakty z amerykańskimi baptystami jest Steven D. Reece.

Spis macew z cmentarza żydowskiego w Otwocku jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: http://cemetery.jewish.org.pl/list/c_2 [dostęp: 08.01.2015].

Dodatkowe informacje:

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Cyt. za: Krajewska M., Jagielski J., Uwagi o stanie cmentarzy żydowskich w Polsce, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1981, nr 4/120, ss. 39–52.
  • [1.2] Informacja z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, korespondencja z dn. 17.06.2013.