Pierwsi zanotowani w olsztyneckich dokumentach Żydzi pojawiali się czasowo – w celach handlowych, od 1794 roku[1.1]. A jeszcze wcześniej – 16.03.1774 r. miejscowy pastor luterański Maciej Zacha ochrzcił dwudziestopięcioletniego studenta żydowskiego Michała Izraela, który był jedynym synem rabina miejskiego z Pragi Izraela Elisa. Do połowy XIX w. w Olsztynku mieszkało kilka – kilkanaście osób wyznania mojżeszowego, które stanowiły nie więcej niż 1% ogółu mieszkańców.

Rozwój społeczności nastąpił od początku lat 50. XIX wieku. W 1856 r. mieszkało tutaj 56 Żydów, stanowiąc blisko 3,5% mieszkańców. Wspólnota rozrosła się najbardziej w latach 80. XIX w. – do ponad 110 osób, stanowiąc 4,5% społeczności miasteczka. Większość olsztyneckich Żydów trudniła się handlem i kupiectwem. Na pierwsze dziesięciolecia drugiej połowy XIX w. przypadł również rozwój organizacyjno-religijny wspólnoty. Daleko poza miastem, przy drodze do Jemiołowa, założono niewielki cmentarz wyznaniowy (dziś ul. Jemiołowska). Zaczęła funkcjonować synagoga. W 1860 r. zawiązano gminę wyznaniową[1.2].

Jednakże, tak jak nagle zwiększyła się liczba Żydów w Olsztynku, tak również gwałtownie nastąpiło skurczenie się społeczności. W 1895 r. było już tutaj tylko 67 obywateli wyznania mojżeszowego (2,7 % ogółu mieszkańców).

W 1932 r. do gminy synagogalnej w Olsztynku należało 33 Żydów (1,1%), w tym 6 płatników składki. W skład zarządu wchodzili: Paul Herrmann, Jacob Markus, Hans Heimann. Wysokość budżetu w 1931 r. wynosiła zaledwie 333 RM. W skład majątku gminy wchodziła synagoga przy Schleusenstraße, cmentarz oraz ubojnia rytualna. Nauczanie religii obejmowało 4 dzieci.

Po przejęciu nastąpił exodus Żydów. W 1935 r. gmina zrezygnowała z prowadzenia synagogi. Najpewniej też wkrótce całkowicie ustała jej działalność.

Wśród ofiar Zagłady oraz osób zmarłych w czasie II wojny światowej znajdują się nazwiska 6 osób urodzonych w Olsztynku. Były one deportowane do gett w Theresienstadt i Rydze oraz do niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz. Jako miejsca ich śmierci wymieniane są wspomniane getta oraz niemiecki nazistowski obóz Buchenwald.

 Bibliografia

  • Führer durch die jüdische Gemeindeverwaltung und Wohlfahrtspflege in Deutschland: 1932–1933, Berlin 1933, s. 26.
  • Toeppen M., Historia okręgu i miasta Olsztynka, Dąbrówno 2004.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] APO, Regierung Allenstein, Allgemeine Verwaltung, Juden Sachen. Aufenthal der Juden in der Stadt Hohenstein, 1794-1847, sygn. 4/39.
  • [1.2] APO, Regierung Allenstein, Allgemeine Verwaltung, Juden Sachen. Synagogengemeinde in Hohenstein, 1860-1881, sygn. 4/40.