Pierwsze wzmianki na temat Żydów w Olesku pochodzą z początku XVI wieku. W 1765 r. naliczono tu 771 podatników żydowskich. W XVIII w. miasto zmieniło się w znaczący ośrodek chasydyzmu, związany z istniejącym tu dworem cadyków, powiązanym z dynastią z Bełza. Najbardziej znanym z nich był Zeew Wolf ben Szmuel ha-Lewi Olsker, autor dzieła Chiduszej rabi Zeew ha-Lewi (także z użyciem akronimu: Chiduszej ha-Raza), wydanego w Żółkwi w 1765 r. przez Gerszona ben Chaima Dawida Segala.

W 1880 r. w mieście mieszkało 746 Żydów, którzy stanowili ok. 44% wszystkich mieszkańców (3145). Na początku XX w., w 1910 r., społeczność żydowska osiągnęła największą liczebność – 832 osoby, co dawało jednak udział tylko ok. 20% całej populacji miasta. Na przełomie stuleci ujawniły się prądy modernistyczne, co spowodowało m. in. otwarcie pierwszej nowoczesnej szkoły żydowskiej w 1910 roku.

Trudna sytuacja ekonomiczna, a także pierwsza wojna światowa spowodowały upadek miejscowych Żydów w dwudziestoleciu międzywojennym. Znalazło to wyraz także w zmniejszeniu się tutejszej społeczności. W 1931 r. mieszkało tu ok. 600 Żydów. We wrześniu 1939 r. Olesko znalazło się pod okupacją sowiecką. Spowodowało to znaczące zmiany własnościowe i ograniczenie swobodnego życia społecznego.

W sierpniu 1941 r. rozpoczęła się niemiecka okupacja Oleska. W mieście znajdowało się wówczas 472 Żydów, następnie liczba ta rosła wskutek napływu mieszkańców okolicy i uchodźców. 28 sierpnia 1942 r. Niemcy wywieźli ok. 500 osób do ośrodka zagłady w Bełżcu. Kilka miesięcy później, w listopadzie 1942 r. część pozostałych w mieście Żydów przesiedlono do getta w Złoczowie. Część wywieziono natomiast na wzniesienie Biała Góra, położone pomiędzy Oleskiem i Podhorcami. Nakazano im wykopać doły w pokładach kredy, a następnie zamordowano ich na miejscu. Ogólna liczba ofiar niemieckiego ludobójstwa na Białej Górze wyniosła ok. 1 tys. osób; wskazuje to, iż wśród zabitych byli też Żydzi z innych miejscowości. Wiadomo, że przetrzymywano ich w obozie, urządzonym w miejscowym klasztorze Kapucynów. Niektórzy Żydzi olescy zostali uwięzieni w obozach pracy przymusowej, a następnie zabici w czerwcu 1943 roku.

Nota bibliograficzna

  • Gelber N. M., Olesko, Jewish Virtual Library [online] 2008, https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0015_0_15064.html [dostęp: 03.06.2021].
  • Kufel M., Wspomnienia z rodzinnego Oleska, Węgorzyno [online] 2000, http://wegorzyno.pl/wspomnienia-zr-odzinnego-oleska.html [dostęp: 03.06.2016, link nieaktywny 21.12.2021].
  • Olesko, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 2, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 933.
  • Olesko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 7, red. F. Sulimierski, W. Walewski, B. Chlebowski, Warszawa 1886, s. 463.
  • Rąkowski G., Ziemia Lwowska, Pruszków 2007, ss. 305–309.
Drukuj