Według niektórych prac historia Żydów w Prabutach sięga XIV wieku. W mieście miała istnieć wówczas synagoga. Jednak większość badaczy datuje przybycie pojedynczych rodzin ok. 1700 r., a ukształtowanie się społeczności – jeszcze później. Miejscowi Żydzi zajmowali się handlem, zapewniali dostawy towarów na terenie powiatu prabuckiego.

Oficjalna gmina powstała jednak dopiero w XIX wieku; jej dokumenty fundacyjne znane są z 1853 i 1857 roku. W 1831 r. liczba żydowskich mieszkańców Prabut wynosiła 69 osób, w 1840 r. – 113 osób, w 1849 r. – 122 osoby (ok. 20 rodzin), w 1880 r. – 148 (najwyższy odnotowany wynik).

Gmina posiadała własną synagogę, zbudowaną w 1855 r. (być może na miejscu poprzedniej) oraz cmentarz, założony w XVIII w. albo ok. 1810 roku. Ok. 1830 r. istniała prywatna szkoła dla dzieci żydowskich. W 1868 r. miasto spustoszył ogromny pożar; wielu Żydów straciło wówczas dach nad głową, a bożnica została uszkodzona.

W kolejnych latach liczebność gminy znacznie spadła. Wynosiła kolejno: 115 osób w 1895 r., 71 osób w 1908 r., ok. 65 osób w 1930 r. oraz tylko 28 osób w 1937 roku.

W 1932 r. w skład gminy synagogalnej w Prabutach wchodziło 65 Żydów (1,1% ogółu mieszkańców), w tym 7 płatników składki synagogalnej. W skład zarządu wchodzili: H. Lewinnek (zam. Markt 9), Bruno Becker, S. Matthias (sekretarz). W 1930 r. budżet gminy wynosił 2114 RM. W skład jej majątku wchodziły m.in. synagoga przy Weberstraße oraz cmentarz.

Eskalacja antysemityzmu i kryzys ekonomiczny spowodowały, że większość Żydów opuściła miasto na długo przed wybuchem II wojny światowej. Ci, którzy w nim pozostali, zostali aresztowani po wypadkach nocy kryształowej w listopadzie 1938 roku. Ich dalsze losy nie są znane. Synagoga została spalona przez nazistów podczas nocy kryształowej w listopadzie 1938 roku. Pozostałe po pożarze ruiny wyburzono dopiero po zakończeniu wojny w 1945 r., a cały teren zaorano. Pozostałości cmentarza zachowały się do dnia dzisiejszego[1.1].

Bibliografia

  • Alicke K.-D., Riesenburg (Westpreußen), Aus der Geschichte jüdischer Gemeinden im deutschen Sprachraum [online:] http://www.jüdische-gemeinden.de/index.php/gemeinden/p-r/2268-riesenburg-westpreussen [dostęp: 06.08.2015].
  • Führer durch die jüdische Gemeindeverwaltung und Wohlfahrtspflege in Deutschland: 1932–1933, Berlin 1933, s. 28.
  • Riesenburg, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 1077.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Tekst został uzupełniony na podstawie materiałów Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.