Cmentarz żydowski w Pabianicach został założony pomiędzy 1838 a 1847 r., w południowo-zachodniej części miasta (tzw. Nowe Miasto), na działce pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Wileńską, Cmentarną, Jana Pawła II i J. Śniadeckiego. Jego współczesny adres to ul. Jana Pawła II 57 (działka nr 461). Powierzchnia wynosiła pierwotnie 1,7 ha, ale 1968 r. przesunięto zachodnią granicę, ograniczając do obecnych 0,85 ha. Na wyłączonym z cmentarza terenie wzniesiono kotłownię i skład węgla. 

Do dziś przetrwało 1366 nagrobków w różnym stanie zachowania. W większości są to to macewy z tradycyjną symboliką nagrobną, niektóre sygnowane przez znane łódzkie firmy kamieniarskie F. Szymańskiego i L. Wąsowskiego. Na niektórych z nich wykonano wtórne polichromie. Na cmentarzu pochowano m.in.: fabrykanta Majera Barucha, Rozalię z Glucksmanów Baruch – matkę Maksymiliana Barucha, autora pierwszej monografii Pabianic; kupca Emanuela Kantorowicza; rabinów Pabianic Henocha Henicha Kuczyńskiego i Szlomo Issachara Kuczyńskiego oraz działacza Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy Józefa Zonenberga.

W latach 90. XX w. z inicjatywy Żydów pabianickich na emigracji i ich potomków przeprowadzono prace restauracyjne. Znalazła się wówczas na cmentarzu tablica pamiątkowa z napisem: „Ku pamięci zamordowanych Żydów miasta Pabianic. Zwłoki pochowane w ogólnym grobie w maju 1942 roku w Chełmnie. Cześć ich Pamięci” (nie stwierdzono w 2018 roku). Teren nekropolii został otoczony współczesnym betonowym ogrodzeniem z wejściami od strony wschodniej i zachodniej. Właścicielem cmentarza jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi.

W latach 2014–2015 na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała spis nagrobków, zawierający dane osobowe zmarłych oraz fotografie macew. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu udzielonemu z funduszy norweskich i EOG przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię (projekt „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe”, komponent „Sąsiedzi – świadkowie. Przedmioty, ludzie, opowieści”). Efekt działań znalazł się w naszej zakładce Pamięć w Kamieniu.

Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków dnia 18.12.1995 r. pod numerem A/363.

Drukuj