Początki Pabianic sięgają okresu średniowiecza. Osada leżała na terenach zwanych Opolem Chropskim. W 1086 r. Chropy Kapitule Krakowskiej przekazała Judyta, żona księcia Władysława Hermana jako ofiarę przebłagalną dla kościoła[1.1]. Miało to wyleczyć ją z długoletniej bezpłodności. Prawa miejskie Pabianice uzyskały w połowie XIV w. a za herb przyjęto trzy złote korony na srebrnym tle. W tym czasie erygowano parafię. W 1535 r. miasto uzyskało od Zygmunta Augusta przywilej na tworzenie cechów rzemieślniczych.

W drugiej połowie XVI w. Kapituła Krakowska wzniosła w mieście dwa cenne obiekty renesansowe istniejące do dziś: dwór kapituły krakowskiej (1566 r.) oraz kościół murowany pod wezwaniem św. Mateusza i Wawrzyńca (1583 r.). Miasto powoli rozwijało się, choć coraz gęstsza i drewniana zabudowa sprzyjała kilku wielkim pożarom, po których miasto musiało podnosić się na nowo. W 1796 r. zostało przejęte przez administrację pruską. Szanse na podźwignięcie się z upadku pojawiły się ponownie z chwilą włączenia miasta do Księstwa Warszawskiego (1807 r.).

W Królestwie Polskim dekret z 1816 r. przyznający liczne ulgi dla napływowych osadników spowodował powolny rozwój przemysłowy miasta, zwłaszcza w zakresie powstających tkalni. Był to początek rozwoju potężnego ośrodka przemysłu włókienniczego, dostarczającego ponad 10% produkcji krajowej. W 1823 r. opracowano plan regulacyjny Pabianic. Na Nowym Mieście zaczęto osiedlać tkaczy z zagranicy. Wybudowano kościół ewangelicko – augsburski i synagogę.

W drugiej połowie XIX w. w Pabianicach dominował przemysł włókienniczy (firmy R. Kindlera i Krusche-Endera). Powstała papiernia R. Saengera, Pabianickie Towarzystwo Przemysłu Chemicznego oraz Fabryka Maszyn i Odlewnia Waldemara Kruschego. W tym czasie również w mieście założono pierwszą aptekę, księgarnię, drukarnię, straż pożarną, szkołę handlową. Wybudowano stację telegraficzną i osiedle robotnicze, oświetlono ul. Zamkową lampami elektrycznymi. W 1900 r. połączono Pabianice z Łodzią elektryczną linią tramwajową, w 1901 r. przy kolejowej trasie Warszawa – Kalisz wybudowano dworzec kolejowy. W 1909 r. wybudowano szpital miejski oraz założono bank. Ukończono także budowę dwóch kościołów. Nastąpiło ożywienie życia kulturalno-społecznego. Założono biblioteki fabryczne, towarzystwa sportowe, muzeum. Pojawiła się pierwsza lokalna gazeta oraz kinematograf. W czasie I wojny światowej powstało gimnazjum żeńskie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Pabianicach wybudowano nową centralę telefoniczną, przeprowadzono elektryfikację miasta, wybudowano domy spółdzielcze.

I wojna spowodowała spadek liczby ludności i zastój gospodarczy. W walkach o niepodległość brali udział Pabianiczanie, służąc w Legionach, Polskiej Organizacji Wojskowej i innych formacjach wojskowych. Mieszkańcom Pabianic poległym w walkach w latach 1914–1921 postawiono Pomnik Niepodległości zwanym też Pomnikiem Legionisty. Lata 1918–1939 zaznaczyły się rozwojem szkolnictwa, powstaniem placówek kulturalno-oświatowych i licznych stowarzyszeń. Upaństwowiono wówczas gimnazjum męskie i żeńskie, powstały nowe szkoły, dwa kina oraz uruchomiono fabrykę żarówek. Pabianice uzyskały centralę telefoniczną. Przeprowadzono elektryfikację miasta, wzniesiono osiedle domów robotniczych. Rozwój Pabianic zahamował wielki kryzys gospodarczy oraz wybuch II wojny światowej.

We wrześniu 1939 r. w okolicach miasta rozegrała się tzw. bitwa pabianicka. W walkach prowadzonych przez 15 Pułk Piechoty „Wilków” poległo ponad 320 żołnierzy polskich.
W obronie miasta walczyły również 36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej i 72 Pułk Piechoty im. Dionizego Czachowskiego. Poległych pochowano na cmentarzu wojennym w Parku Wolności (dziś cmentarz wojskowy znajduje się na cmentarzu katolickim).

W czasie II wojny światowej miasto należało do Kraju Warty. Niemcy unicestwili pabianickie getto na Starówce, w którym przebywało ok. 9 tys. Żydów[1.2]. 19 I 1945 r. do miasta weszły oddziały radzieckie 1 Frontu Białoruskiego[1.3].

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Dzieje Pabianic, red. Gryzelda Missalowa, Łódź 1968, s. 13 - 25
  • [1.2] Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945. Informator encyklopedyczny, red. Czesław Pilichowski, Warszawa 1979, s. 378.
  • [1.3] Tekst został opracowany na podstawie http://www.um.pabianice.pl/informator-miejski/historia [stan na 1.12.2008].