Cmentarz żydowski w Paczkowie znajduje się na północny zachód od zabudowań miasta, na skraju doliny rzeki Nysy Kłodzkiej, na końcu obecnej ulicy Miraszewskiego (leśna ścieżka na przedłużeniu, północna część działki nr 469/2). Teren ten pierwotnie otoczony był polami, natomiast dzisiaj okolica jest niemal całkowicie zalesiona.

Cmentarz żydowski w Paczkowie założony został nie później niż w 1820 roku, o czym świadczył najstarszy istniejący tam w maju 1941 roku nagrobek. Grunt miejscowa społeczność żydowska otrzymała do dyspozycji ze strony miasta, natomiast w 1894 roku został on wykupiony, dzięki czemu stał się własnością gminy żydowskiej w Nysie.

W czerwcu 1940 roku nekropolia pozostawała w dobrym stanie i nie było na niej jakichkolwiek śladów dewastacji. W maju 1941 roku na otoczonym żelaznym płotem terenie znajdowały się 63 mogiły z nagrobkami oraz około 10 grobów ziemnych. Od strony drogi – już poza ogrodzeniem – znajdował się niewielki ceglany budynek gospodarczy.

Ostatnie trzy pochówki na cmentarzu odbyły się kolejno w latach 1932, 1938 i 1941. Jako ostatnia spoczęła tu Elisabeth Leipziger z domu Kapauner, zmarła 3 maja 1941 roku w Nysie, a pogrzebana dwa lub trzy dni później, przy zmarłym 4 lutego 1932 roku mężu.

4 lipca 1939 roku nekropolia przeszła na własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, które na tym terenie reprezentowało biuro lokalne w Gliwicach, natomiast 10 czerwca 1943 roku została przejęta przez gestapo i oddana w zarząd okręgowemu urzędowi skarbowemu. Najprawdopodobniej do 1945 roku dotrwała nienaruszona.

Po II wojnie światowej pozostawiony bez opieki cmentarz ulegał stopniowej degradacji. Obecnie teren nekropolii jest nieogrodzony, zaniedbany, porośnięty drzewami i bujną, zdziczałą roślinnością. Można tu znaleźć około 50 elementów kamiennych i ceglanych, porozbijane macewy i ich fragmenty, są też dostrzegalne pozostałości fundamentów (prawdopodobnie domu przedpogrzebowego) i relikty ogrodzenia. Zachował się także starodrzew – 3 dęby.

Sławomir Pastuszka

Drukuj