Cmentarz żydowski w Rajgrodzie założono w stosunkowo dużym oddaleniu od miejscowości, w pobliżu wioski Opartowo, przy drodze do Okoniówka. Cmentarz istniał już w 1719 r., z tego czasu zachowały się bowiem archiwalne dokumenty, dotyczące sporu Żydów rajgrodzkich z nadrzędnym wobec nich bractwem Chewra Kadisza z Tykocina. Anatol Leszczyński w swoim opracowaniu zatytułowanym „Terytorialna organizacja kahalna Żydów Korony 1623-1764” (Studia z dziejów Żydów w Polsce, tom I) podaje: „w 1719 r. przedstawiciel Rajgrodu przysiągł władzom tykocińskiego bractwa pogrzebowego, że w gminie rajgrodzkiej będzie się grzebać tylko miejscowych Żydów, w żadnym zaś razie Żydów z okręgu tykocińskiego czy Prus Książęcych”. Bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza powstało w Rajgrodzie dopiero w 1747 r. Autorzy wydanego w 1939 r. Almanachu gmin żydowskich opisując dzieje Żydów rajgrodzkich, wzmiankowali także miejsce ich pochówku, pisząc: „Na cmentarzu żydowskim znajdują się nagrobki stare, pokryte mchem”.

Nekropolia została zniszczona podczas drugiej wojny światowej. Przytoczmy tu fragment zeznań, jakie w 1947 r. przed Żydowskim Wojewódzkim Komitetem Historycznym złożył pochodzący z Rajgrodu Lejb Lewentin: „Pewnego dnia przyszedł rozkaz wywiezienia wszystkich nagrobków z żydowskiego cmentarza w Okoniówce. Żydzi musieli sami rozbijać pomniki na kamienie i reperować nimi szosę”. Dziś teren cmentarza porasta las, widoczne są ślady rozkopywania grobów. Jedyne materialne relikty stanowią leżąca tuż przy drodze tumba ze zdewastowanego grobowca z nieczytelnym napisem oraz nieliczne fragmenty macew.

W 2014 r. cmentarz został uporządkowany. 18 września 2014 r. nastąpiła uroczystość rededykacji nekropolii. Odsłonięty został wówczas pomnik, wykonany w Izraelu i sprowadzony do Polski. Projekt monumentu zrealizowała Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego we współpracy z potomkami Żydów z Rajgrodu[1.1].

W listopadzie 2014 r. i styczniu 2015 r. Policja ujawniła akty częściowego zniszczenia pomnika. Nieznani sprawcy rozbili Gwiazdę Dawida wyciętą w kamiennym bloku. Podczas styczniowej dewastacji dodatkowo przechylono jedną z płyt tworzących lapidarium. Postępowania prowadzone przez policjantów z Wydziału Kryminalnego KPP w Grajewie po nadzorem Prokuratur w Grajewie i Łomży umorzono z powodu nie wykrycia sprawcy przestępstwa[1.2]

Drukuj

Przypisy