Dokładna data powstania Radoszyc nie jest znana. Jan Długosz założenie miasta przypisuje Kazimierzowi Wielkiemu[1.1]. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1364 r., kiedy najprawdopodobniej powstała tutaj parafia, a arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki przyłączył do niej 6 wsi[1.2]. W dokumencie z 1369 r. znajduje się wzmianka o Radoszycach jako wsi z położonym na tym terenie dworem i młynem królewskim[1.3]

Prawa miejskie Radoszyce otrzymały w 1370 roku. Jako miasto królewskie znajdowały się na szlaku handlowym biegnącym z północy od Piotrkowa Trybunalskiego przez Przedbórz, Radoszyce, Chęciny, Kielce, Bodzentyn, Sienno, Solec w kierunku Lublina, a także przez Opatów na Sandomierz. Częstym gościem Radoszyc bywał król Władysław Jagiełło, m. in. przed wyprawą na Prusy w 1411 roku. W 1425 r. przebywał w nich Kazimierz Jagiellończyk. W 1428 r. król potwierdził prawo organizowania dwóch jarmarków rocznie i targów w każdy czwartek[1.1.1].

W 1458 r. wójtem Radoszyc był Jan Łagowski, który rozwijał wytop rudy żelaza. Od XVI w. Radoszyce stanowiły ważny ośrodek wytopu żelaza i produkcji szkła. W XVII w. na rynek krakowski trafiało żelazo właśnie z kuźnic starostwa radoszyckiego. Dostarczali je: Adam Chyb, Jakub Chyb i Adam Rudnik, Jakub Koziborski oraz Żyd Abraham[1.4]

W XVII w. rozwój miasta został zahamowany przez „potop szwedzki” (1655). W XVIII w. starostwo radoszyckie w dalszym ciągu słynęło z hutnictwa żelaza i szkła. Produkcją szkła i dostarczaniem go do Krakowa zajmował się m.in. Kacper z Radoszyc. Do 1768 r. posesorem starostwa był Stanisław Czartoryski, wielki łowczy koronny.

Po cesji Józefa Czartoryskiego w 1774 r. posesorami zostali Jacek i Antonina z Rzewuskich Małachowscy[1.5]. Gospodarze zadbali nie tylko o rozwój gospodarczy miasta, ale również o rozwój osadnictwa. W 1775 r. płacono podymne z 117 kominów. Przez piętnaście lat przybyły 64 domy. W 1790 r. w 181 domach mieszkało około tysiąca osób, w tym 135 Żydów. Starosta wniósł wówczas pałac drewniany i budynki dworskie. W mieście pojawił się nowy budynek ratusza. W 1787 r. Radoszyce odwiedził król Stanisław August. W Radoszycach działał młyn, który służył do ucierania prochu. Wyrabiano również podwozia do armat i wozów taborowych. Zahamowanie produkcji nastąpiło po powstaniu kościuszkowskim.

Po trzecim rozbiorze w 1795 r. tereny radoszyckie dostały się pod panowanie austriackie. Pod zaborami Radoszyce pełniły funkcję ośrodka handlowo-rzemieślniczego. Znajdowały w nich 252 domy zamieszkiwane przez 1626 mieszkańców. Okolice Radoszyc w tym czasie słynęły z produkcji gwoździ[1.6]. W 1869 r. Radoszyce zostały pozbawione praw miejskich. Do upadku osady przyczyniły się w znacznej mierze odległość od kolei i sieci dróg. W 1885 r. w mieście znajdowało się 350 domów i 3169 mieszkańców (w tym 1336 Żydów) [1.7]. Miejscowość w tym okresie słynęła z produkcji m.in. bryczek i wozów. W osadzie odbywały się cotygodniowe targi w środy i 6 jarmarków w roku.

W dwudziestoleciu międzywojennym Radoszyce znajdowały się w województwie kieleckim, w powiecie koneckim. Miasteczko pełniło nadal funkcję ośrodka handlowo-rzemieśniczego. Działały tu m. in. apteki, banki, browar, młyny, farbiarnia, olejarnia oraz bardzo liczne sklepy, zakłady rzemieślnicze i jadłodajnie[1.8].

Podczas II wojny światowej w okolicach Radoszyc działała partyzantka, a konkretnie oddział majora Henryka Dobrzańskiego – „Hubala”, który założył tzw. „Obwód Radoszycki”. W dniach 29–30.09.1944 r. rozegrała się jedna z największych bitew partyzanckich na ziemiach polskich w trakcie II wojny światowej – bitwa pod Gruszką koło Radoszyc. Oddziałem Armii Ludowej dowodził mjr Henryk Połowniak „Zygmunt”.

Obecnie Radoszyce są osadą i siedzibą gminy, ośrodkiem wymiany towarowej i usług dla otaczającego ich rolnictwa. Duża część mieszkańców pracuje w zakładach pracy poza gminą. Zniknęły tradycje sławnych niegdyś kowali i kołodziejów, wypartych nieuchronnie przez postęp techniczny. Od 1999 r. znajdują się w powiecie koneckim województwa świętokrzyskiego.

Nota bibliograficzna

  • Kajzer L., Z badań zamku w Radoszycach koło Końskich, Końskie 1996.
  • Staciwa S. K., Dzieje Radoszyc, Kielce 2011.
  • Wikiera M., Kuźnice i huty starostwa Radoszyce w XVXIX w., „Zeszyty Historyczne” 1996.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Urbański K., Almanach gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 19181939, Kielce 2007, s. 126.
  • [1.2] Kajzer L., Z badań zamku w Radoszycach koło Końskich, Końskie 1996, s. 6.
  • [1.3] Kiryk F., Urbanizacja Małopolski. Województwo sandomierskie XIIIXVI wiek, Kielce 1994, s. 112.
  • [1.1.1] Urbański K., Almanach gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 19181939, Kielce 2007, s. 126.
  • [1.4] M. Wikiera, Kuźnice i huty starostwa Radoszyce w XVXIX w., „Zeszyty Historyczne” 1996, nr 3, s. 9.
  • [1.5] Guldon Z., Kaczor J., Górnictwo i hutnictwo w Staropolskim Okręgu Przemysłowym w drugiej połowie XVIII wieku, Kielce 1994, s. 52.
  • [1.6] Wikiera M., Kuźnice i huty starostwa Radoszyce w XVXIX w., „Zeszyty Historyczne” 1996, nr 3, s. 34.
  • [1.7] Wikiera M., Kuźnice i huty starostwa Radoszyce w XVXIX w., „Zeszyty Historyczne” 1996, nr 3, s. 40.
  • [1.8] Szerzej patrz: Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa 1930, s. 275.