Aktywizacja polityczna i społeczna wspólnoty żydowskiej w Rzeszowie nastąpiła w drugiej połowie XIX wieku. Początek dali jej zwolennicy haskali, a ok. 1890 r. zaktywizowali się także syjoniści spod znaku Chowewej Syjon[1.1]. W okresie 1900–1914 działały w mieście także: Żydowski Klub Asymilatorów, Żydowskie Towarzystwo ku Wsparciu Chorych Izraelitów, Stowarzyszenie Pań dla Wspierania Chorych Izraelitów, Żydowskie Stowarzyszenie Religijne Machzykaj Linat, Stowarzyszenie Religijnego Wychowania Chwała Dawid, Towarzystwo Talmud-Tora, Żydowskie Towarzystwo Dramatyczne „Scena”.

W międzywojniu działały w mieście główne żydowskie partie polityczne. Dominowali syjoniści, zwłaszcza Mizrachi (z własnym chederem reformowanym od 1920 r.)[1.1.1], a ich różne nurty wzmacniały młodzieżowe przybudówki: Ha Szomer ha-Cair, Dror, Bejtar i Akiba. Od 1927 r. prężnie działała ortodoksyjna Aguda, która prowadziła szkołę dla dziewcząt Bet Jaakow[1.2]. Żydowskie Towarzystwo Szkoły Ludowej prowadziło szkołę powszechną i gimnazjum koedukacyjne. W 1928 r. w mieście otwarto szkołę hebrajską oraz finansowany przez Tarbut otwarty uniwersytet. Był też klub sportowy Bar Kochba, Żydowskie Towarzystwo Muzyczne i Dramatyczne, Żydowski Związek Akademicki „Makabea”.

Rzemieślnicy żydowscy zrzeszali się w cechach wspólnie z rzemieślnikami chrześcijańskimi: Cechu Krawieckim, Cechu Rzemieślników Fryzjerów i Cechu Zjednoczonych Rzemieślników. Niezależnie od tego działały także żydowskie organizacje rzemieślnicze: Stowarzyszenie Rękodzielników Żydowskich Jad Charuzim oraz oddział Centralnego Związku Rzemieślników Żydów w Polsce. W mieście działało też Stowarzyszenie Kupców, któremu przewodził Eliasz Wang, prowadzący kasę kupiecką. Inteligencja zrzeszała się w Żydowskim Towarzystwie Kulturalnym, którego staraniem w 1929 r. wzniesiono Żydowski Dom Ludowy, sfinansowany przez fundację Adolfa Tannenbauma. Do Stowarzyszenia Adwokatów Żydów w Rzeszowie należało w 1939 r. 25 osób.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Rzeszów, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. II, New York 2001, s. 1112.
  • [1.1.1] Rzeszów, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. II, New York 2001, s. 1112.
  • [1.2] Potocki A., Żydzi w Podkarpackiem, Rzeszów 2004, s. 159.